Hơn 10 năm trước, thế giới đã cùng nhau đưa ra một lời hứa lịch sử tại Paris: kiềm chế đà nóng lên của Trái Đất. Lời hứa đã có, mục tiêu cũng đã có, nhưng thực tế lại không mấy khả quan. Phát thải toàn cầu vẫn tăng, nhiệt độ Trái Đất tiếp tục lập những kỷ lục mới, trong khi mức cắt giảm khí nhà kính mà các quốc gia cam kết vẫn thấp hơn rất nhiều so với những gì cần thiết để giữ mục tiêu 1,5°C trong tầm tay.
Nói cách khác, thế giới đã cam kết rất nhiều nhưng hành động vẫn chưa đáng kể. Đây chính là bài toán được đặt ra tại Tuần lễ Khí hậu đang diễn ra ở New York (Mỹ): Làm thế nào để biến những cam kết trên giấy thành những thay đổi thực sự trong đời sống?
Theo những cảnh báo mới nhất, thế giới đang tiến gần khả năng vượt ngưỡng 1,5°C. Điều đó đồng nghĩa với một yêu cầu rõ ràng: Phải hành động nhanh hơn. Nhanh hơn trong cắt giảm phát thải. Nhanh hơn trong bảo vệ con người trước những tác động khí hậu không thể tránh khỏi.
“Chương trình hành động không thể chỉ là một danh mục các sáng kiến. Thử thách thực sự là những thay đổi diễn ra trên thực tế”, ông Selwin Hart, Cố vấn đặc biệt kiêm Trợ lý Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu, nhấn mạnh.
Vì vậy, trọng tâm của hợp tác khí hậu quốc tế đang chuyển dần từ việc đặt ra mục tiêu sang thực thi, tháo gỡ những rào cản, huy động đầu tư và đưa những giải pháp đã phát huy hiệu quả lên quy mô lớn hơn. Tuy nhiên, khi những cam kết ấy được đưa vào nền kinh tế thực, một vấn đề khác xuất hiện: Thay đổi sẽ tác động đến ai và chi phí của quá trình chuyển đổi sẽ được phân bổ như thế nào?
(Ảnh chụp màn hình)
“Chúng ta biết rằng quá trình này cần phải nhanh hơn và công bằng hơn. Đó là lý do trọng tâm của hợp tác khí hậu quốc tế hiện nay là việc thực thi”, ông Simon Stiell, Thư ký điều hành Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu, cho biết.
Nhanh hơn và công bằng hơn, nhưng để làm được điều đó, những cam kết toàn cầu phải trở thành các quyết định rất cụ thể trong đời sống.
Khi chuyển đổi chạm đến sinh kế
Những cam kết hành động về khí hậu nghe có vẻ rất lớn và xa vời. Tuy nhiên, hành động về khí hậu không phải là câu chuyện của 10 hay 20 năm sau mà có thể bắt đầu làm thay đổi cuộc sống ngay từ hôm nay.
New Zealand là một ví dụ. Tại đây, việc trồng rừng để hấp thụ carbon đã trở thành một hoạt động có giá trị kinh tế. Đất có thêm một cách tạo ra thu nhập và người dân có thêm lý do để trồng rừng. Một chính sách khí hậu tưởng như rất lớn và xa xôi cuối cùng lại có thể bắt đầu từ chính mảnh đất dưới chân mỗi người.
Vào đầu mùa sinh sản của cừu, trang trại của bà Fiona Ramsden, gần làng Pongaroa ở New Zealand, hiện lên như một bức tranh về cuộc sống nông thôn. Những chú cừu non theo chân mẹ qua những đồng cỏ dốc, bên cạnh ngôi nhà nhỏ màu trắng có niên đại khoảng một thế kỷ.
Nhưng những cây thông đang mọc sát bên. Những cánh rừng này được trồng để tích lũy tín chỉ carbon theo chương trình giao dịch khí thải của New Zealand. Với bà Fiona Ramsden, đó là một sự thay đổi đang diễn ra ngay trên đất của những người chăn nuôi.
“Đó là cách canh tác sai lầm, bởi ngành chăn nuôi cừu và bò, cũng như chăn nuôi bò sữa, là xương sống của đất nước”, bà Fiona Ramsden, chủ trang trại, nhận định. Bà lo ngại những vấn đề đi kèm với rừng trồng như động vật hoang dã, nguy cơ dịch bệnh, cháy rừng và những tác động lên hạ tầng.
Tuy nhiên, tác động lớn hơn nằm ở sự thay đổi của cả cộng đồng. Khi đất chăn nuôi được chuyển đổi, những gia đình trẻ cũng dần rời đi.
“Chúng ta đã chứng kiến rất nhiều trang trại bị bán để trồng thông và đã mất đi rất nhiều nông dân trẻ”, ông Alex Renner, một nông dân, cho biết.
Trong gần 20 năm, New Zealand đã phê duyệt gần 9.000 km² rừng carbon. Riêng từ năm 2017, khoảng 3.300 km² đất chăn nuôi cừu và bò đã được chuyển sang trồng rừng. Tuy nhiên, những người ủng hộ chuyển đổi cho rằng điều đó không có nghĩa việc làm biến mất hoàn toàn. Việc làm có thể chuyển từ ngành này sang ngành khác.
“Thay đổi mục đích sử dụng đất tác động đến các loại hình sử dụng đất và tạo ra những cơ hội việc làm khác nhau. Chúng tôi có nhân viên địa phương. Họ không còn tập trung vào đội cắt lông cừu nữa mà chuyển sang đội trồng cây, tỉa cành hoặc tỉa thưa”, ông Dylan Foster, Quản lý vận hành rừng của Ingka Investments, cho biết.
Một chính sách khí hậu có thể tạo ra một con số mới về lượng carbon được hấp thụ. Chính sách đó cũng có thể làm thay đổi cách sử dụng đất, công việc và cấu trúc của cả một cộng đồng. Đó cũng chính là thử thách của giai đoạn hành động khí hậu tiếp theo: Những thay đổi cần diễn ra nhanh hơn nhưng cũng phải tính đến những người đang sống cùng sự thay đổi đó.
Từ những phòng họp ở New York đến các trang trại ở New Zealand, việc thực hiện không chỉ là biến một cam kết thành chính sách. Đó còn là quá trình biến chính sách thành những thay đổi thực tế, đồng thời xử lý những hệ quả mà những thay đổi ấy tạo ra.
Nhanh hơn, vì thời gian để hạn chế biến đổi khí hậu đang thu hẹp. Nhưng cũng phải công bằng hơn, bởi phía sau mỗi chính sách khí hậu là những con người, ngành nghề và cộng đồng phải thích nghi với chính sách đó. Đây có lẽ mới là phép thử thực sự của giai đoạn hành động khí hậu tiếp theo.
Bình luận (0)