Sự sôi động của hoạt động thoái vốn Nhà nước trong giai đoạn gần đây không chỉ đơn thuần là việc chuyển giao quyền sở hữu, mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện về chất. Khi Nhà nước rút lui khỏi những lĩnh vực không thiết yếu, một không gian tăng trưởng mới được mở ra, nhưng đồng thời cũng đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe hơn. "Chọn mặt gửi vàng" nay không còn là câu khẩu hiệu, mà là chiến lược sinh tồn của những nhà đầu tư đang tìm kiếm sự bền vững giữa một thị trường đầy biến động.
Sôi động thoái vốn Nhà nước - người mua chọn mặt rót tiền
Thị trường tài chính những tháng cuối năm chứng kiến những phiên đấu giá cổ phần Nhà nước đầy kịch tính. Tuy nhiên, sự "sôi động" này không còn mang tính chất đám đông như giai đoạn trước. Các nhà đầu tư, đặc biệt là các định chế tài chính lớn và các tập đoàn tư nhân đang soi xét hồ sơ doanh nghiệp bằng "kính hiển vi". Những doanh nghiệp sở hữu lợi thế thương mại độc quyền, quỹ đất sạch hoặc nắm giữ hạ tầng thiết yếu luôn nằm trong tầm ngắm, bất chấp mức giá khởi điểm đôi khi không hề rẻ.
Sự quan tâm của các nhà đầu tư nước ngoài đối với các thương vụ thoái vốn Nhà nước tại Việt Nam đang có sự chuyển dịch rõ nét về mục tiêu. Thay vì chỉ tìm kiếm lợi nhuận từ việc chênh lệch giá cổ phiếu, các tập đoàn đa quốc gia hiện nay coi đây là con đường ngắn nhất để thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng tại khu vực Đông Nam Á. Số liệu từ các phiên đấu giá gần đây cho thấy, khối ngoại sẵn sàng trả mức giá cao hơn thị trường từ 15 - 20% đối với những doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực năng lượng, dược phẩm và logistics.
TS. Phạm Thế Anh, chuyên gia kinh tế trưởng tại một tổ chức tài chính lớn, nhận định: "Thoái vốn Nhà nước hiện nay đã chuyển từ số lượng sang chất lượng. Nhà đầu tư không còn mua vì kỳ vọng vào một cú 'đánh lên' ngắn hạn mà họ mua vì giá trị quản trị. Khi một doanh nghiệp Nhà nước được thay máu bằng tư duy quản trị tư nhân, hiệu quả kinh doanh thường tăng vọt từ 20-30% chỉ sau 1-2 năm đầu tiên. Đó mới là mức lợi nhuận mà người mua thực thụ hướng tới".
Thực tế cho thấy, không ít thương vụ thoái vốn tại các tổng công ty ngành dược, vận tải và dịch vụ hạ tầng đã ghi nhận sự quan tâm vượt mức từ các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài. Họ mang theo không chỉ vốn, mà là công nghệ và mạng lưới khách hàng toàn cầu. Đây chính là "cú hích" để những doanh nghiệp vốn dĩ đang "ngủ quên trên chiến thắng" hoặc bị kìm chân bởi cơ chế hành chính có thể bứt phá mạnh mẽ. Ông Nguyễn Văn Bình, đại diện một nhóm nhà đầu tư cá nhân có quy mô lớn chia sẻ: "Chúng tôi đã qua thời kỳ mua cổ phiếu thoái vốn chỉ vì nó có mác 'Nhà nước'. Hiện tại, tiêu chí hàng đầu là tính minh bạch. Nếu doanh nghiệp chưa xử lý xong các tranh chấp tài chính hay quản trị còn mập mờ, dù rẻ đến mấy chúng tôi cũng không xuống tiền. Chúng tôi chọn những đơn vị có lộ trình chuyển đổi số rõ ràng và bộ máy lãnh đạo sẵn sàng đổi mới".
Bước chuyển mình tất yếu để chuyên nghiệp hóa
Từ phía các doanh nghiệp đang trong diện thoái vốn, áp lực "đẹp trong mắt người mua" đã buộc họ phải tự thanh lọc và nâng cấp mình. Đây được xem là giai đoạn "tiền chuyển đổi" đầy gian nan nhưng cần thiết. Việc minh bạch hóa các báo cáo tài chính, quyết toán các khoản nợ tồn đọng và tối ưu hóa bộ máy nhân sự là những bài tập bắt buộc nếu muốn đạt được mức giá kỳ vọng.
Đại diện một công ty vừa thực hiện thoái vốn Nhà nước thành công bộc bạch với phóng viên: "Khi còn là doanh nghiệp Nhà nước nắm quyền chi phối, đôi khi chúng tôi làm việc theo thói quen và sự an toàn. Nhưng khi chuẩn bị thoái vốn, đối diện với những câu hỏi hóc búa từ các quỹ đầu tư về chỉ số hiệu quả (KPI), về chiến lược chiếm lĩnh thị trường, chúng tôi mới nhận ra mình cần phải thay đổi toàn diện. Việc thoái vốn giống như một kỳ thi đại học, nếu không chuẩn bị kỹ, doanh nghiệp sẽ bị thị trường 'đánh trượt' ngay lập tức".
Mặc dù thị trường đang có sức hấp dẫn lớn, nhưng tiến độ thoái vốn tại một số đơn vị vẫn chưa đạt kỳ vọng do vướng mắc ở khâu định giá tài sản, đặc biệt là giá trị quyền sử dụng đất. Đây là bài toán khó khiến nhiều thương vụ bị đình trệ, gây lãng phí nguồn lực và mất đi thời điểm vàng của thị trường. Việc xác định giá trị doanh nghiệp sao cho vừa sát với thực tế, không gây thất thoát tài sản Nhà nước, vừa đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư đòi hỏi một cơ chế định giá linh hoạt và đội ngũ tư vấn độc lập có uy tín cao.
Sự chuyên nghiệp hóa này còn lan tỏa đến cả cơ quan quản lý. Việc công khai thông tin rộng rãi, tổ chức các buổi giới thiệu cơ hội đầu tư bài bản đã giúp xóa bỏ khoảng cách giữa Nhà nước và nhà đầu tư tư nhân. Điều này không chỉ giúp Nhà nước thu về nguồn ngân sách tối ưu mà còn đảm bảo tài sản quốc gia được chuyển giao vào những bàn tay có khả năng vận hành tốt nhất.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng lưu ý rằng, để dòng vốn thực sự "chảy" vào sản xuất kinh doanh sau thoái vốn, cần có những cơ chế giám sát sau bán chặt chẽ. Tránh tình trạng nhà đầu tư mua doanh nghiệp chỉ để "xẻ thịt" quỹ đất rồi rút lui, để lại một xác vỏ doanh nghiệp và hàng nghìn người lao động bơ vơ.
Chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh rằng, việc thoái vốn không nên được coi là điểm kết thúc của một giao dịch, mà phải là điểm khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới của doanh nghiệp. Theo ông, nếu chỉ tập trung vào việc thu tiền về ngân sách mà thiếu đi các điều kiện ràng buộc về năng lực quản trị và cam kết duy trì ngành nghề kinh doanh cốt lõi, Nhà nước sẽ đối mặt với rủi ro mất đi những công cụ điều tiết kinh tế quan trọng.
Cuộc chơi thoái vốn hiện nay là cuộc chơi của những cái đầu lạnh và những tầm nhìn dài hạn. Khi Nhà nước tạo ra một sân chơi công bằng và minh bạch, đó cũng là lúc giá trị thực của doanh nghiệp được tôn vinh, góp phần tạo nên một nền kinh tế năng động và giàu sức cạnh tranh hơn bao giờ hết./.
Bình luận (0)