Tiền mã hóa đối mặt với chu kỳ thanh lọc

Chỉ trong vài tháng, bức tranh tiền mã hóa đã đổi màu nhanh đến mức ngay cả những nhà đầu tư dày dạn kinh nghiệm cũng phải vẽ lại “bản đồ rủi ro” của mình. Từ mốc kỷ lục thiết lập vào đầu tháng 10/2025, thị trường bước sang đầu năm 2026 với một nhịp rơi sâu. Có thời điểm trong tháng 2/2026, Bitcoin lùi về quanh 63.296 USD - mức thấp nhất kể từ tháng 10/2024.

Đợt giảm mạnh này diễn ra trong bối cảnh tâm lý rủi ro trên các thị trường tài chính toàn cầu suy yếu. Cổ phiếu công nghệ bị bán mạnh, kim loại quý biến động dữ dội hơn do dòng tiền sử dụng đòn bẩy, còn kỳ vọng về chính sách tiền tệ cũng trở nên kém thuận lợi với các tài sản rủi ro. Khi những mảnh ghép từng cùng nhau kéo thị trường đi lên bắt đầu quay đầu, áp lực giảm giá xuất hiện đồng thời trên nhiều kênh đầu tư.

Cú phanh gấp sau những kỷ lục

Nếu giai đoạn tăng nóng thường được kể bằng câu chuyện “ai vào sớm thắng lớn”, thì giai đoạn điều chỉnh lại được đo bằng những con số lạnh lùng. Có thời điểm đầu tháng 2/2026, thị trường ghi nhận khoảng 1 tỷ USD vị thế Bitcoin bị thanh lý chỉ trong vòng 24 giờ.

Ở quy mô toàn thị trường, vốn hóa tiền mã hóa đã giảm khoảng 2 nghìn tỷ USD so với đỉnh 4.379 nghìn tỷ USD vào đầu tháng 10/2025. Riêng trong khoảng một tháng gần nhất, thị trường tiếp tục “bốc hơi” thêm khoảng 800 tỷ USD.

Một yếu tố kỹ thuật nhưng có ảnh hưởng rất lớn là thanh khoản. Trong những thời điểm giao dịch mỏng - đặc biệt vào cuối tuần - chỉ cần một lượng bán lớn cũng có thể kích hoạt chuỗi phản ứng dây chuyền. Khi giá giảm, các vị thế sử dụng đòn bẩy bị thanh lý tự động, kéo giá xuống sâu hơn. Vì thế, những nhịp giảm mạnh không chỉ phản ánh tâm lý muốn bán của nhà đầu tư, mà còn là kết quả của các cơ chế thanh lý tự động trong hệ thống giao dịch.

Dòng tiền ETF và vòng xoáy đòn bẩy

Một điểm khác biệt của chu kỳ này là vai trò ngày càng lớn của các quỹ ETF Bitcoin giao ngay. Việc các sản phẩm ETF kết nối Bitcoin với hệ thống tài chính truyền thống giúp dòng vốn chảy vào thị trường mạnh mẽ trong giai đoạn hưng phấn. Nhưng khi tâm lý đảo chiều, dòng tiền cũng có thể rút ra với tốc độ không kém.

Theo một số thống kê, các ETF Bitcoin giao ngay đã chứng kiến dòng vốn rút ròng hơn 7 tỷ USD trong tháng 11/2025, khoảng 2 tỷ USD trong tháng 12/2025 và hơn 3 tỷ USD trong tháng 1/2026. Những con số này đặt ra câu hỏi quan trọng với thị trường: nếu các nhà đầu tư dài hạn giảm kiên nhẫn, lực cầu nào sẽ đóng vai trò “đỡ giá”?

Song song với đó, đòn bẩy vẫn là yếu tố khuếch đại biến động. Trong một nhịp giảm đầu tháng 2/2026, tổng giá trị các vị thế bị thanh lý lên tới khoảng 2,56 tỷ USD chỉ trong vài ngày. Dù thấp hơn những đợt “đại giải chấp” từng xảy ra trong quá khứ, con số này cho thấy mức độ nhạy cảm của thị trường khi tâm lý chuyển sang trạng thái né tránh rủi ro.

Theo Adam McCarthy, nhà phân tích nghiên cứu cấp cao tại Kaiko, những biến động gần đây phản ánh hành vi “lùi lại một bước” của nhà đầu tư. Khi thị trường trở nên khó đoán hơn, các nhà giao dịch buộc phải đánh giá lại cách quản trị rủi ro và mức độ sử dụng đòn bẩy của mình.

Một khi các vị thế đòn bẩy bị quét sạch, thị trường thường bước vào giai đoạn “tìm đáy”. Khi đó, giá không chỉ cần người mua mới mà còn cần sự ổn định về cơ chế vận hành. Ngay cả khi giá tiến gần một vùng hỗ trợ ngắn hạn, mức độ rung lắc vẫn có thể rất lớn, trở thành bài kiểm tra tâm lý đối với nhà đầu tư.

Khi doanh nghiệp cũng chịu tác động

Biến động của tiền mã hóa không chỉ dừng lại ở thị trường tài sản số, mà còn lan sang các doanh nghiệp gắn chặt với hệ sinh thái này.

Trong vài năm qua, một số công ty niêm yết đã lựa chọn chiến lược tích trữ Bitcoin như một tài sản dự trữ. Tuy nhiên, khi giá Bitcoin giảm mạnh, cổ phiếu của các doanh nghiệp này thường biến động mạnh hơn, giống như một dạng đòn bẩy thứ hai. Giá tài sản cơ sở giảm khiến khả năng huy động vốn trở nên khó khăn hơn, đồng thời gây áp lực lên mô hình tăng trưởng dựa vào phát hành thêm cổ phiếu.

Trường hợp của Strategy - doanh nghiệp gắn liền với chiến lược tích trữ Bitcoin do tỷ phú Michael Saylor thúc đẩy - là một ví dụ. Giá cổ phiếu của công ty từng đạt khoảng 457 USD vào tháng 7/2025, nhưng đã giảm xuống 111,27 USD trong phiên giao dịch ngày 5/2/2026.

Công ty này cũng từng hạ dự báo lợi nhuận năm 2025 và công bố kế hoạch lập một quỹ dự trữ nhằm hỗ trợ chi trả cổ tức. Những động thái như vậy cho thấy ngay cả các doanh nghiệp lớn trong hệ sinh thái crypto cũng có thể chịu áp lực tài chính khi thị trường đảo chiều.

Ở phía trung gian, các sàn giao dịch tiền mã hóa cũng chịu tác động trực tiếp từ biến động thị trường. Báo cáo tài chính của Coinbase cho thấy công ty ghi nhận khoản lỗ 666,7 triệu USD trong quý kết thúc ngày 31/12/2025, trong khi kỳ vọng thị trường là có lãi.

Doanh thu giao dịch giảm đáng kể, đặc biệt doanh thu từ khách hàng cá nhân giảm hơn 45%. Điều này phản ánh sự rút lui của nhà đầu tư nhỏ lẻ - lực lượng vốn đóng vai trò quan trọng trong các giai đoạn tăng nóng của thị trường.

Tuy nhiên, báo cáo của Coinbase cũng cho thấy một xu hướng đáng chú ý: các dịch vụ liên quan tới stablecoin và hạ tầng thanh toán đang trở thành nguồn thu ổn định hơn. Trong quý nói trên, doanh thu từ stablecoin của sàn đạt 364,1 triệu USD.

Điều này cho thấy khi hoạt động đầu cơ suy giảm, các mảng dịch vụ mang tính hạ tầng có thể đóng vai trò “đệm giảm sốc” cho doanh nghiệp.

Stablecoin và cuộc tranh luận chính sách

Sự phát triển của stablecoin đang mở ra một mặt trận tranh luận mới giữa ngành crypto và hệ thống ngân hàng truyền thống.

Nếu giai đoạn đầu của tiền mã hóa xoay quanh câu chuyện phi tập trung, thì hiện nay câu hỏi lớn hơn lại là: tiền nằm ở đâu và ai có quyền kiếm lợi từ dòng tiền đó.

Tại Mỹ, các cuộc đàm phán về dự luật cấu trúc thị trường tài sản số đã rơi vào bế tắc khi khối ngân hàng phản đối một số cơ chế liên quan đến lợi suất của stablecoin. Các ngân hàng lo ngại rằng stablecoin có thể khiến tiền gửi dịch chuyển khỏi hệ thống ngân hàng truyền thống.

Ước tính của ngân hàng Standard Chartered cho rằng, stablecoin có thể hút khoảng 500 tỷ USD tiền gửi khỏi các ngân hàng vào cuối năm 2028 - một con số đủ lớn để làm dấy lên lo ngại về ổn định tài chính.

Câu chuyện stablecoin vì thế không còn là vấn đề nội bộ của thị trường tiền mã hóa. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) trong một nghiên cứu cũng cảnh báo việc stablecoin được chấp nhận rộng rãi có thể gây rủi ro cho hệ thống ngân hàng khu vực đồng euro và làm suy yếu “chủ quyền tiền tệ”, đặc biệt khi phần lớn stablecoin được neo theo đồng USD.

Theo lập luận của ECB, nếu dòng tiền chuyển từ tiền gửi ngân hàng sang stablecoin, vai trò trung gian của hệ thống ngân hàng có thể bị suy yếu, đồng thời làm giảm hiệu quả truyền dẫn của chính sách lãi suất.

Vấn đề đặt ra không chỉ là khả năng tồn tại của stablecoin, mà là cách hệ thống tài chính hấp thụ cú sốc nếu niềm tin bị thử thách. Theo một số báo cáo, mức đệm vốn chủ sở hữu của tổ chức phát hành chỉ vào khoảng 3,3% tổng tài sản vào cuối năm 2025, trong khi danh mục dự trữ có xu hướng chứa nhiều tài sản rủi ro hơn so với trước đây.