Tiêu tiền để trải nghiệm hay tiết kiệm cho tương lai?

Khi cách tiêu tiền phản chiếu lối sống của người trẻ

Cùng một mức thu nhập, nhưng mỗi người lại có cách sử dụng đồng tiền rất khác nhau. Có người chọn tích lũy để tạo cảm giác an toàn cho tương lai. Có người lại sẵn sàng chi tiêu cho trải nghiệm, coi đó là cách để tận hưởng cuộc sống và làm giàu vốn sống. Sự khác biệt ấy không chỉ đến từ mức thu nhập, mà còn từ hoàn cảnh, trách nhiệm và quan niệm sống của mỗi người.

Chị Nguyễn Thị Kiều Trang, sống tại phường Tây Mỗ, Hà Nội, là một ví dụ điển hình của xu hướng ưu tiên tiết kiệm. Là nhân viên văn phòng với thu nhập không quá cao, chị vẫn duy trì thói quen dành ra khoảng 30% thu nhập mỗi tháng để tích lũy. Mọi khoản chi tiêu trong gia đình, từ tiền sữa, bỉm cho con đến tiền điện nước đều được ghi chép cẩn thận. Với chị, tiết kiệm không chỉ là một kế hoạch tài chính, mà còn là cách để tạo cảm giác yên tâm trước những biến động của cuộc sống.

Trong khi đó, cùng độ tuổi với Kiều Trang nhưng sống độc thân, không phải gánh vác nhiều trách nhiệm tài chính gia đình, chị An lại có một nhịp sống khác. Chị thường xuyên đi du lịch cùng bạn bè, trung bình mỗi tháng có thể thực hiện từ ba đến bốn chuyến đi xa. Những chuyến đi ngắn ngày còn diễn ra nhiều hơn thế. Với chị An, tiền không chỉ là công cụ tích lũy, mà còn là phương tiện để tạo ra những ký ức đáng nhớ trong tuổi trẻ. Hai lựa chọn, hai nhịp sống khác nhau. Nhưng điểm chung là cả hai đều tin rằng mình đang đưa ra quyết định phù hợp với hoàn cảnh của bản thân.

Một cuộc khảo sát nhỏ với câu hỏi: “Giữa việc chi tiêu để có những chuyến đi, có nhiều trải nghiệm mới; với việc tiết kiệm tiền để tích lũy cho tương lai hoặc phòng chuyện cấp bách, bạn chọn như thế nào?” đã cho thấy xu hướng khá rõ ràng. Hơn 70% người tham gia khảo sát lựa chọn ưu tiên tiết kiệm để tích lũy cho tương lai. Hơn 20% chọn chi tiêu cho trải nghiệm, tận hưởng hiện tại như du lịch, ăn uống, khám phá cuộc sống. Khoảng 7% còn lại chọn phương án khác. Những con số này phản ánh một thực tế: dù mạng xã hội thường lan tỏa hình ảnh sống hết mình với tuổi trẻ, phần đông người Việt vẫn đặt yếu tố an toàn tài chính lên hàng đầu.

Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, hiện nay chỉ khoảng 33% người trưởng thành có tiền gửi tiết kiệm. Con số này cho thấy dù nhiều người mong muốn tích lũy, nhưng việc duy trì thói quen tiết kiệm ổn định vẫn là một thách thức. Trong khi đó, một bộ phận người trẻ đang lựa chọn lối sống thiên về trải nghiệm. Câu nói “Hết tiền có thể kiếm lại, nhưng tuổi trẻ qua rồi thì không bao giờ tìm lại được” đã trở thành khẩu hiệu quen thuộc trên nhiều nền tảng mạng xã hội.

Xu hướng sống hết mình ở hiện tại đã trở thành một trào lưu phổ biến trên mạng xã hội. Những video chia sẻ hành trình du lịch, mua sắm, thưởng thức cuộc sống thường nhận được hàng triệu lượt xem. Tuy nhiên, phía sau hình ảnh hào nhoáng ấy cũng tồn tại không ít rủi ro. Nhiều bạn trẻ rơi vào tình trạng chưa hết tháng đã hết tiền. Lương vừa nhận đã nhanh chóng cạn kiệt vì trả nợ, mua sắm hoặc chi tiêu cho các hoạt động giải trí. Khi không có kế hoạch tài chính rõ ràng, họ dễ rơi vào vòng xoáy chi tiêu và áp lực tiền bạc.

Đại dịch Covid-19 là minh chứng rõ ràng cho những rủi ro ấy. Khi nhiều ngành nghề bị đình trệ, thu nhập giảm sút hoặc mất việc, những người không có khoản dự phòng tài chính nhanh chóng rơi vào tình trạng khó khăn. Nhiều người buộc phải về quê hoặc chấp nhận làm những công việc tạm thời để duy trì cuộc sống. Thực tế đó cho thấy, dù lựa chọn tiêu tiền cho trải nghiệm hay tiết kiệm cho tương lai, việc quản lý tài chính vẫn là kỹ năng quan trọng trong đời sống hiện đại.

Tích lũy không chỉ là tiền bạc

Theo chuyên gia tài chính Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc điều hành kiêm đồng sáng lập Cộng đồng Cố vấn tài chính Việt Nam, sự khác biệt trong lựa chọn chi tiêu của mỗi người trước hết đến từ hoàn cảnh sống và mục tiêu cá nhân. Ông cho rằng cần phân biệt rõ hai khái niệm thường bị nhầm lẫn: tiết kiệm và tích lũy. Ông nhận định: “Mỗi con người đều có hoàn cảnh sống khác nhau. Nên khi làm rõ được hai khái niệm, tích lũy khác với tiết kiệm, chúng ta sẽ thấy trải nghiệm du lịch ở một đất nước xa lạ, có thêm nhiều người bạn mới, điều đó có khả năng tích lũy cho tôi những trải nghiệm tốt cho công việc của tôi trong tương lai, tạo ra tiền trong tương lai, tôi nghĩ không nên tiết kiệm việc ấy”.

Theo ông Tuấn, nếu chỉ hiểu tiết kiệm theo nghĩa cắt giảm chi tiêu tối đa, con người có thể vô tình thu hẹp thế giới của mình. Ông phân tích: “Nếu chúng ta chỉ tư duy tiết kiệm là cái gì cũng giảm chi, chúng ta sẽ giới hạn bản thân, lúc nào cũng ăn mì gói, không gặp gỡ bạn bè, đôi khi lại làm cuộc sống của chúng ta càng ngày càng thu hẹp lại”.

Thực tế tại một số quốc gia châu Á cũng cho thấy điều này. Khi áp lực tài chính và tâm lý tiết kiệm quá mức khiến một bộ phận người trẻ tách mình khỏi xã hội, họ dần mất động lực và thu hẹp các mối quan hệ. Chính vì vậy, theo chuyên gia tài chính, điều quan trọng không phải là lựa chọn giữa tiết kiệm hay trải nghiệm, mà là hiểu được giá trị thực sự của mỗi khoản chi. Ông Tuấn cho rằng, mỗi quyết định chi tiêu nên được nhìn dưới góc độ tích lũy dài hạn. Ông chia sẻ: “Khi chúng ta hiểu cả một quá trình của chúng ta là một quá trình tích lũy, chúng ta chi một đồng ra thì sẽ biết ngay điều này có tích lũy cho tôi điều gì không?”.

Theo ông, cùng một khoản tiền, giá trị tích lũy của mỗi người có thể hoàn toàn khác nhau. Ông đưa ra ví dụ: “Chúng ta bỏ ra một triệu cùng là đi xem hòa nhạc, có người không tích lũy được gì nhưng tôi là người thiết kế sân khấu, tôi có thể tích lũy được rất nhiều kinh nghiệm thông qua việc tôi đi một buổi hòa nhạc của nước ngoài”. Ở góc nhìn này, tích lũy không chỉ là tiền bạc. Đó còn là kinh nghiệm, kiến thức, các mối quan hệ và vốn sống - những tài sản vô hình nhưng có thể tạo ra giá trị lớn trong tương lai. Ông Tuấn nhấn mạnh: “Khi đồng tiền bỏ ra, chúng ta tích lũy được về kinh nghiệm, về trải nghiệm, về vốn sống, về kiến thức, về các mối quan hệ, chúng ta nên sẵn sàng bỏ đồng tiền đó ra. Tôi tin rằng chúng ta sẽ có nhiều dòng tiền trong tương lai từ tài sản vô hình này”.

Trong xã hội hiện đại, nơi cơ hội và rủi ro luôn song hành, bài toán tài chính cá nhân vì thế không chỉ nằm ở việc tiết kiệm bao nhiêu tiền, mà còn ở cách mỗi người sử dụng đồng tiền để tạo ra giá trị lâu dài. Tiêu tiền cho trải nghiệm hay tiết kiệm cho tương lai, rốt cuộc không phải là hai lựa chọn đối lập. Điều quan trọng là mỗi người hiểu rõ mục tiêu của mình, cân bằng giữa hiện tại và tương lai, giữa niềm vui trước mắt và sự an tâm lâu dài.