TP Hồ Chí Minh “đánh thức" di sản vể đêm

Ảnh: Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh

Chuyển từ tham quan sang trải nghiệm

Du lịch đêm là xu hướng phát triển tất yếu trong bối cảnh đô thị hiện đại và nhu cầu trải nghiệm của du khách ngày càng đa dạng. Theo nghiên cứu của Tổ chức Du lịch thế giới, các hoạt động về đêm có thể nâng tổng doanh thu về du lịch lên 30-40% so với ban ngày, phát huy văn hóa địa phương và nâng cao hình ảnh điểm đến.

Việc phát triển tour đêm di sản cho thấy một cách tiếp cận mới trong khai thác tài nguyên văn hóa. Di tích không chỉ là điểm tham quan mà là một sản phẩm trải nghiệm liền mạch và định hướng rõ ràng cho người tham gia. 

Ra mắt từ tháng 3/2024, tour đêm Trăng chiến khu của Địa đạo Củ Chi thu hút rất đông du khách tham gia. Chương trình tái hiện không gian sinh hoạt của quân và dân Củ Chi trong thời kỳ kháng chiến. Du khách sẽ được trải nghiệm các hoạt động như đào địa đạo, giã gạo, đan lát, xem văn nghệ và thưởng thức ẩm thực dân dã.

Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh hiện có 321 di tích đã được xếp hạng. Con số 4,46 triệu lượt khách tham quan bảo tàng năm 2025 (tăng 40% so với năm 2024) đã cho thấy sức hút ngày càng lớn của du lịch di sản. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các tour đêm. Năm 2026, Thành phố lên kế hoạch ra mắt tour đêm tại Bạch Dinh (phường Vũng Tàu) và Nhà tù Côn Đảo đồng thời mở cửa một số bảo tàng vào ban đêm để tăng trải nghiệm cho du khách.

Thành công của Trăng chiến khu đã cho thấy du khách không chỉ muốn xem mà còn muốn cảm nhận lịch sử. Ban đêm rất hiệu quả trong việc tăng yếu tố cảm xúc, khơi gợi trí tưởng tượng và tạo nên sự khác biệt.

Hai câu chuyện, hai tiềm năng

Bạch Dinh và Nhà tù Côn Đảo mang trong mình 2 câu chuyện lịch sử hoàn toàn khác nhau nhưng đều có tiềm năng lớn để phát triền du lịch đêm. Bạch Dinh với kiến trúc Pháp cổ điển nằm giữa đồi Thùy Vân vốn đã là điểm đến hấp dẫn vào ban ngày. Khi màn đêm buông xuống, nơi đây có thể kể câu chuyện lịch sử về thời kỳ Đông Dương với góc nhìn hoàn toàn mới. Điểm mạnh của Bạch Dinh là sự kết hợp giữa kiến trúc, thiên nhiên và lịch sử trong một không gian tương đối nhỏ gọn, dễ kiểm soát và tổ chức tour.

Nhà tù Côn Đảo là biểu tượng của ý chí kiên cường, nơi chứng kiến nỗi đau của biết bao nhiêu người. Tour đêm tại đây phải biết cách tôn vinh lịch sử, giúp du khách hiểu được giá trị của tự do. Tiềm năng nằm ở chính sức nặng lịch sử của điểm đến và vẻ đẹp hoang sơ của Côn Đảo về đêm, tạo nên trải nghiệm không thể tìm thấy ở bất cứ nơi nào khác. Bên cạnh đó, cả phường Vũng Tàu và đặc khu Côn Đảo đều có sẵn hạ tầng du lịch khá tốt, kết nối giao thông thuận lợi với trung tâm TP Hồ Chí Minh nên có thể kết hợp tổ chức tour nhằm kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Theo các chuyên gia, để mô hình tour đêm di sản thành công cần có kịch bản hấp dẫn và đầu tư vào công nghệ. Trong Tour đêm Văn Miếu của Hà Nội, du khách được tìm hiểu "con chữ" qua công nghệ thực tế ảo, trò chuyện cùng hình tượng "Cụ Rùa" bằng công nghệ AI và xem trình chiếu 3D mapping về Tinh hoa đạo học và Sử đá lưu danh. Tour đêm Nhà tù Hỏa Lò cũng tái hiện lịch sử bằng những hoạt cảnh sống động, âm thanh chân thực và hiệu ứng ánh sáng đặc biệt. Kinh nghiệm từ các di tích thế giới như Tower of London hay Nhà tù Alcatraz ở San Francisco (Mỹ)  cũng cho thấy việc kể chuyện bằng âm thanh, ánh sáng và công nghệ cần phải được dàn dựng tỉ mỉ.

Tôn trọng di sản

Tour đêm di sản không đơn thuần là các dự án du lịch. Đây là cách kể lại lịch sử cho thế hệ trẻ đồng thời biến di sản thành nguồn lực phát triển bền vững. Chính vì vậy, theo các chuyên gia cần phải đặt giá trị văn hóa - giáo dục lên trên lợi nhuận. Bên cạnh đó cũng phải cân bằng giữa bảo tồn và khai thác.

Sở VHTT cho biết, năm 2025, thành phố đã dành khoảng 500 tỷ đồng từ ngân sách và nguồn xã hội hóa cho công tác tu bổ, tôn tạo di tích. Bước sang năm 2026, sự ra đời của Quỹ Bảo tồn Di sản văn hóa sẽ là một cột mốc quan trọng. Quỹ này cho phép huy động nguồn lực từ cộng đồng và doanh nghiệp để đầu tư cho hạ tầng chuyên biệt phục vụ phát triển các tour đêm.

Tầm nhìn của TP Hồ Chí Minh còn vươn xa ra khỏi biên giới quốc gia thông qua các dự án hợp tác quốc tế với Pháp, Hoa Kỳ và việc tham gia Đại hội đồng ICOM (Hội đồng Bảo tàng Quốc tế) lần thứ 27. Những kênh hợp tác này giúp thành phố tiếp cận với các mô hình quản lý di sản tiên tiến nhất thế giới, từ đó ứng dụng vào việc phát triển tour đêm tại địa phương.