TP Hồ Chí Minh"siết" kỷ luật đầu tư công bằng dữ liệu

Ủy ban nhân dân TP Hồ Chí Minh vừa ban hành văn bản thống nhất đề xuất của Sở Xây dựng về thành lập Tổ công tác triển khai xây dựng Hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu dự án đầu tư xây dựng. Tổ công tác do Giám đốc Sở Xây dựng làm Tổ trưởng, lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ làm Tổ phó, cùng sự tham gia của các sở ngành, ban quản lý dự án và đơn vị liên quan. Sở Nội vụ được giao chủ trì rà soát, đề xuất quyết định thành lập. Cấu trúc này cho thấy Thành phố không coi cơ sở dữ liệu chỉ là một phần mềm, mà là một thiết chế quản trị liên ngành. 

Áp lực giải ngân lớn

Tại hội nghị đánh giá kinh tế - xã hội 2 tháng đầu năm 2026 ngày 27/2, Chủ tịch Ủy ban nhân dân TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được nhấn mạnh giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm của quý I và cả năm, bởi "không chỉ là con số, mà là động lực để phát triển kinh tế Thành phố".

Các con số thống kê cho thấy quy mô và áp lực của đầu tư công trong những tháng đầu năm 2026. Quyền Giám đốc Sở Tài chính Hoàng Vũ Thảnh cho biết kế hoạch đầu tư công năm 2026 được phân bổ là 129.199,166 tỷ đồng, tương ứng 87,5% mức vốn Thủ tướng giao là 147.599,166 tỷ đồng, đã bao gồm tiết kiệm 5%. Theo Kho bạc Nhà nước khu vực II, đến thời điểm hội nghị, giải ngân đạt 12.977,396 tỷ đồng, tương đương 8,8% kế hoạch vốn Thủ tướng giao; trong đó vốn ngân sách trung ương 210,318 tỷ đồng (6%), vốn ngân sách địa phương 12.767,078 tỷ đồng (8,9%).

Có thể xem tỷ lệ giải ngân đầu tư công 8,8% trong 2 tháng đầu năm là một khởi động khả quan. Nhưng so với kế hoạch giải ngân gần 147.600 tỷ đồng trong năm 2026 của TP Hồ Chí Minh, chỉ cần một nút thắt kéo dài vài tháng ở khâu giải phóng mặt bằng, quỹ đạo giải ngân có nguy cơ bị chậm trễ. Nghiên cứu về các dự án xây dựng tại Thành phố Hồ Chí Minh từng chỉ ra giải phóng mặt bằng là nhóm rào cản có mức ảnh hưởng rất cao đến tiến độ giải ngân, đồng thời khuyến nghị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để theo dõi tiến độ và chi phí.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai phần mềm quản lý dự án cho đầu tư công, với khoảng 200 dự án được phân quyền cho địa phương nhập dữ liệu là một bước đi có tính toán kỹ. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân TP Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh nhấn mạnh giải ngân, đặc biệt là giải phóng mặt bằng, giữ vai trò chủ chốt đối với tăng trưởng. Hệ thống mới cho phép thể hiện số trường hợp đã kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất, diện tích bàn giao và tỷ lệ giải ngân. Điều này chuyển trọng tâm từ "báo cáo định kỳ" sang "dữ liệu thời gian thực".

Thực tế cho thấy, đã có những  tác động tích cực của những thay đổi ở TP Hồ Chí Minh. Trong 2 tháng đầu năm 2026, Thành phố thu hút gần 979,6 triệu USD vốn đầu tư nước ngoài, tăng 28,4% so với cùng kỳ; có 286 dự án mới với tổng vốn đăng ký hơn 242,8 triệu USD. Dòng vốn tư nhân và FDI luôn nhạy cảm với chất lượng hạ tầng và độ tin cậy thể chế. Khi đầu tư công chậm, chi phí cơ hội của khu vực tư nhân tăng lên; khi đầu tư công minh bạch và có thể dự báo, niềm tin thị trường được củng cố.

Kỷ luật từ hệ thống

Tuy nhiên, dữ liệu chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm kỷ luật. Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh yêu cầu lãnh đạo các phường, xã, đặc khu chậm nhất là thứ ba tuần tới (ngày 3/3/2026) phải cập nhật đầy đủ dữ liệu hơn 200 dự án giải phóng mặt bằng. Chủ tịch Nguyễn Văn Được yêu cầu dữ liệu phải đầy đủ, chính xác và hiển thị ngay trên hệ thống; đồng thời sẽ xem xét trách nhiệm người đứng đầu nếu để chậm giải ngân do nguyên nhân chủ quan.

Đây là bước chuyển từ quản trị "công việc" sang quản trị dựa trên khả năng đo lường. Khi tiến độ dự án hiện lên hệ thống, không còn "điểm nghẽn" cho những báo cáo. Nếu diện tích bàn giao giải phóng mặt bằng ở TP Hồ Chí Minh gặp vướng mắc khó khăn, không tăng, hệ thống sẽ thể hiện thông tin này. Phần mềm, trong trường hợp này, là cơ chế buộc sự thật phải được hiển thị trên hệ thống dữ liệu của thành phố. 

Song công nghệ không tự thân tạo ra hiệu quả. Một phân tích về chuyển đổi số trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính đối với TP Hồ Chí Minh cho rằng môi trường số hóa đặt ra yêu cầu cấp bách về nâng cao năng lực cán bộ, công chức. Nếu năng lực thực thi không tương xứng, chuyển đổi số có thể tạo thêm áp lực thay vì hiệu quả. Điều này đặc biệt đúng với hệ thống dữ liệu dự án, nếu dữ liệu đầu vào thiếu chuẩn hóa hoặc cập nhật chậm, hệ thống sẽ phản ánh sai thực tế.

Theo thông tin được công bố  tại hội nghị đánh giá kinh tế - xã hội 2 tháng đầu năm 2026, đã có 738/838 dự án ở TP Hồ Chí Minh đã được tháo gỡ vướng mắc, với tổng mức đầu tư hơn 166.000 tỷ đồng. Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố cũng yêu cầu nghiên cứu giảm chi thường xuyên xuống 50% năm 2026 và phấn đấu cuối nhiệm kỳ còn 30 đến 40%, nhằm tăng tỷ trọng chi cho đầu tư phát triển. Khi kỷ luật ngân sách song hành với kỷ luật dữ liệu, nền tảng cho hiệu quả đầu tư công sẽ bền vững hơn.

TP Hồ Chí Minh sẽ áp dụng hình thức "điều hành" bằng dữ liệu theo thời gian thực, và trách nhiệm được gắn với con số cụ thể. Nhưng thành công sẽ không được đo bằng số dự án được đưa lên hệ thống, mà bằng tốc độ giải ngân ổn định qua từng quý và số nút thắt thực sự được tháo gỡ. Nếu dữ liệu được cập nhật đầy đủ và chính xác như yêu cầu của lãnh đạo Thành phố, hệ thống quản lý dự án sẽ không chỉ cho phép "nhìn thấy" vấn đề, mà còn cho phép "can thiệp" đúng điểm nghẽn. Khi đó, đầu tư công ở TP Hồ Chí Minh mới thực sự trở thành động lực phát triển.