Trong lộ trình thực hiện cam kết Net Zero 2050 Việt Nam và các chỉ đạo của Chính phủ về tiết kiệm điện, Hà Nội đang đẩy mạnh chuyển đổi sang phương tiện điện. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của xe điện đang tạo áp lực lớn lên hệ thống trạm sạc tập trung, đòi hỏi sự tham gia của các nguồn lực xã hội để hình thành mạng lưới hạ tầng năng lượng linh hoạt, phủ rộng hơn.
Nhu cầu bùng nổ và nỗi lo "đứt gãy" năng lượng
Trong khi nhu cầu sử dụng xe điện bùng nổ, hạ tầng tại các khu chung cư đang trở thành tâm điểm của những tranh luận về an toàn. Thực tế ghi nhận sự đối lập trong cách quản trị tại nhiều tòa nhà cao tầng trên địa bàn Hà Nội. Tại không ít nơi, do lo ngại rủi ro, Ban quản trị đã tạm dừng hoàn toàn việc sạc xe dưới hầm, gây ra nhiều bất tiện cho cư dân.
Chung cư tại phường Vĩnh Hưng.
Ngược lại, tại những chung cư chủ động thích ứng, giải pháp quản trị rủi ro đã được đưa ra thay vì các lệnh cấm cục bộ. Đáng chú ý, nhiều Ban quản trị đã thiết lập "giờ giới nghiêm" cho việc sạc pin, chỉ cho phép sạc từ 5 giờ sáng đến 23 giờ đêm. Đây là khung giờ có đội ngũ kỹ thuật và bảo vệ túc trực thường xuyên, đảm bảo khả năng giám sát và xử lý kịp thời nếu phát sinh sự cố. Việc tuyệt đối không cho phép sạc qua đêm – thời điểm ít người trông coi, kiểm soát – được xem là biện pháp thận trọng nhằm bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản cho cộng đồng cư dân.
Khu vực để xe và sạc xe điện ở một chung cư tại phường Tây Mỗ.
Cùng với điều tiết khung giờ, các quy định khắt khe về PCCC cũng được áp dụng như: tách biệt khu vực sạc với xe xăng, lắp đặt hệ thống ngắt tự động (Aptomat) đa lớp và cảnh báo dòng rò. Điều này giúp kiểm soát tối đa rủi ro kỹ thuật trong giờ vận hành.
Tuy nhiên, đây chỉ là một trong số ít các khu dân cư tạo điều kiện cho người dân sạc xe điện tại chỗ. Thực tế này cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng về hạ tầng năng lượng xanh so với tốc độ tăng trưởng phương tiện. Việc nhiều tòa nhà chưa có giải pháp quản lý hoặc tạm dừng dịch vụ sạc điện đã tạo ra khoảng trống lớn về hạ tầng, gây áp lực trực tiếp lên mạng lưới trạm sạc công cộng và ảnh hưởng đến lộ trình chuyển đổi giao thông xanh của Thủ đô.
Hiệu quả từ mạng lưới năng lượng phân tán
Chính từ áp lực thiếu hụt tại các điểm tụ dân cư, những mô hình trạm sạc xã hội hóa, quy mô nhỏ đang cho thấy tính hiệu quả. Việc tận dụng mặt bằng sẵn có để lắp đặt các cột sạc lẻ giúp phân tán nhu cầu tiêu thụ điện, giảm áp lực cục bộ lên lưới điện đô thị.
Đáng chú ý, các điểm sạc này có thể tiếp cận tới khu dân cư, ngõ nhỏ, phố sâu – những khu vực hạ tầng tập trung khó vươn tới. Nhờ đó, người sử dụng xe điện thuận tiện hơn trong quá trình vận hành, phù hợp với đặc thù đô thị như Hà Nội.
Về mặt kỹ thuật, một số cơ sở đã chủ động nâng cao tiêu chuẩn an toàn. Anh Vũ Hoàng, quản lý một trạm dịch vụ sạc xe điện, cho biết: "Chúng tôi trang bị áp-tô-mát riêng biệt cho mỗi cột sạc để đảm bảo phòng, chống cháy nổ và an toàn hệ thống điện." Sự tự giác trong việc áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật này cho thấy bước chuyển dịch về tư duy: Người dân không chỉ thụ động sử dụng năng lượng mà đã trở thành những chủ thể quản trị năng lượng có trách nhiệm, góp phần trực tiếp vào Chỉ thị số 10/CT-TTg về tiết kiệm điện và an toàn hệ thống.
. Anh Vũ Hoàng, Quản lý một trạm dịch vụ sạc xe điện
Điều đặc biệt của mô hình này nằm ở tính cộng sinh thông qua chương trình "Trạm sạc tùy tâm". "Tài xế đến sạc xe có thể nghỉ ngơi trên võng, có nước lọc miễn phí. Sau khi xong, tùy vào khả năng và sự ủng hộ để duy trì trạm, anh em tự nguyện bỏ vào hòm tiền hỗ trợ, chúng tôi đều vui vẻ đón tiếp" - anh Hoàng chia sẻ.
Anh Hoàng Chí Thanh, một tài xế chạy xe điện trú tại Hoài Đức, cho biết: "Mô hình này rất thuận tiện cho anh em tài xế. Chúng tôi vừa có chỗ sạc pin, vừa có không gian nghỉ trưa, giúp tái tạo sức lao động sau những giờ làm việc mệt mỏi trên đường". Sự hài lòng của những người trực tiếp sử dụng phương tiện xanh chính là động lực quan trọng để lộ trình chuyển đổi giao thông đi vào thực chất.
Chính điều này đã khiến cho Net Zero không chỉ là những con số về phát thải, mà còn là sự bền vững của sinh kế. Khi các trạm sạc tự phát giúp tài xế công nghệ tối ưu hóa chi phí vận hành, họ đang trực tiếp nuôi dưỡng đội ngũ "đại sứ xanh" trên đường phố. Đây là sự tương trợ cần thiết để quá trình chuyển đổi không bỏ lại ai ở phía sau, biến giao thông xanh thành một phong trào tự nguyện và rộng khắp.
Cần hành lang pháp lý chuẩn hóa hệ sinh thái giao thông xanh
Dưới góc độ chuyên môn, những mô hình trạm sạc tự phát nhưng bài bản đang đặt những viên gạch đầu tiên cho lộ trình xã hội hóa hạ tầng năng lượng. Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và tăng trưởng xanh, nhận định đây là giai đoạn chuyển đổi tất yếu để hình thành một thị trường hạ tầng trạm sạc quy chuẩn hơn. Tuy nhiên, chuyên gia này cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức về an toàn kỹ thuật: "Thời gian qua đã xảy ra một số sự cố cháy nổ phương tiện khi sử dụng bộ sạc hoặc cắm vào các trạm sạc không đảm bảo yêu cầu. Do đó, việc đảm bảo an toàn phòng cháy, chữa cháy tại các điểm sạc điện trong khu dân cư là yếu tố then chốt để mô hình này phát triển bền vững".
Để mục tiêu Net Zero đi vào thực chất, vấn đề không chỉ nằm ở nỗ lực của cá nhân hay doanh nghiệp mà còn ở sự đồng hành của cơ quan quản lý trong việc thiết lập hành lang pháp lý công bằng và an toàn. Ông Hà Đăng Sơn nhấn mạnh rằng, theo Nghị định 146, việc phân cấp, phân quyền cho địa phương hiện nay là rất cao. Vì vậy, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần tăng cường vai trò quản lý nhà nước, ban hành cơ chế giám sát chặt chẽ hoạt động lắp đặt và kinh doanh dịch vụ sạc điện. Việc xây dựng và áp dụng các chế tài phù hợp nhằm bảo đảm thiết bị sạc tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định pháp luật là yêu cầu cấp thiết, góp phần bảo đảm an toàn cho người dân và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định cho thị trường hạ tầng sạc điện.
Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và tăng trưởng xanh.
"Cần ban hành các cơ chế, chính sách quản lý, giám sát chặt chẽ việc lắp đặt và kinh doanh dịch vụ sạc điện. Các chế tài cần được thiết lập để đảm bảo thiết bị sạc phải phù hợp với quy chuẩn pháp luật" - ông Sơn khẳng định.
Quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh không chỉ là thay đổi phương tiện mà còn là sự chuyển dịch của cả hệ sinh thái hạ tầng và quản lý năng lượng. Khi các mô hình xã hội hóa được vận hành trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng, cùng với tiêu chuẩn kỹ thuật được bảo đảm, lộ trình xanh hóa giao thông Thủ đô mới có thể phát triển ổn định và bền vững trong dài hạn.
Sự chủ động của các chủ cơ sở trong việc đầu tư thiết bị bảo vệ, kết hợp với các nỗ lực xây dựng khung pháp lý, sẽ tạo ra môi trường thuận lợi để người dân tin tưởng chuyển dịch sang phương tiện điện.
Bình luận (0)