Triển khai các tuyến metro - phát triển đồng bộ hạ tầng đô thị

Đồng loạt khởi công 5 tuyến metro tại Hà Nội

Sáng 22/6, Hà Nội khởi công đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng hơn 300 km, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 1,3 triệu tỷ đồng. Đây là chương trình đầu tư metro có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của Thủ đô Hà Nội. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự Lễ khởi công. Những công trình mới này đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn đầu tư các tuyến đơn lẻ sang từng bước hình thành mạng lưới đường sắt đô thị đồng bộ, hiện đại trên quy mô toàn thành phố.

Các tuyến đường sắt đô thị được khởi công gồm tuyến số 1 từ Thường Tín đến sân bay Nội Bài, tuyến số 2 từ sân bay Nội Bài đến Dân Hoà, tuyến số 3, tuyến số 8 kết nối Hòa Lạc với Dương Xá, tuyến số 10 kết nối Cổ Loa với khu vực vành đai trung tâm và tuyến số 14 từ cầu Thăng Long đến Ocean Park. Cùng với đó, Hà Nội cũng khởi công 3 dự án nhà ở cho thuê với tổng quy mô lên đến hơn 6.000 căn hộ.

Ông Đặng Huy Đông - Nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư (giai đoạn 2009 - 2017) cho biết: "Đây là tin vui đối với cộng đồng chuyển đổi xanh Việt Nam. Thứ nhất, sẽ hiện thực hóa xây dựng được một đô thị xanh và phát thải thấp nằm trong Nghị quyết phát triển của Thủ đô. Thứ hai, điều này thực hiện đúng tinh thần của Luật Thủ đô năm 2023 về một số cơ chế chính sách, trong đó có cơ chế phát triển đường sắt đô thị metro TOD. Đô thị metro TOD sẽ giúp giảm ùn tắc giao thông, kết hợp với tình trạng đô thị rất tốt, giúp cho đời sống của người dân tốt hơn, chất lượng cuộc sống cao hơn".

Ông Đặng Huy Đông cho biết thêm, nếu như có đủ mạng lưới, lượng người tham gia giao thông đường sắt tăng lên. Khu đô thị TOD tạo khách hàng cho các tuyến đường sắt. Thay vì chỉ khai thác 20% -30% công suất, có thể lên đến 80%-90% công suất thiết kế, đóng góp ngược trở lại, tăng hiệu quả đầu tư cho đường sắt. Ngược lại, chỉnh trang đô thị và tạo môi trường sống tốt hơn, đáng sống hơn cho Thủ đô.

5 tuyến metro sẽ tạo động lực tăng trưởng mới

Các tuyến metro mới không chỉ đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng, mà còn tạo động lực, đóng vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường liên kết vùng và hình thành các cực tăng trưởng mới của Thủ đô Hà Nội. 

Tuyến số 1: Trục kinh tế Bắc - Nam

Tuyến số 2: Cửa ngõ đối ngoại của Thủ đô

Tuyến số 8: Hành lang chiến lược Đông - Tây

Tuyến số 10: Vành đai giao thông thông minh

Tuyến số 14: Hiện thực hóa mô hình "đô thị 15 phút" - mô hình mà tại đó mọi người dân có thể tiếp cận các dịch vụ và nhu cầu thiết yếu hàng ngày trong phạm vi 15 phút di chuyển bằng đi bộ hoặc xe đạp.

5 tuyến metro, mỗi tuyến đều có vai trò riêng, sẽ tạo nên bộ khung tái cấu trúc cho không gian đô thị, phát triển 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm, 9 trục phát triển, 8 vành đai kinh tế - đô thị... Theo giới chuyên môn nhận định, ở thời điểm này, mọi điều kiện về pháp lý và nguồn lực đều đã hội tụ đủ để có thể triển khai các đại dự án như thế này.

Ông Nguyễn Bá Sơn - Phó Trưởng Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội cho biết: "Sử dụng đầu tư công cho phép áp dụng một cách đầy đủ các cơ chế đặc thù mà Quốc Hội đã ban hành, thủ tục đơn giản hóa rất nhiều. Cụ thể, đối với các dự án đường sắt đô thị, chúng ta đầu tư tại thời điểm này sẽ không phải thực hiện bước lập và phê duyệt chủ trương đầu tư. Như vậy, rút ngắn được rất nhiều thời gian trong quá trình chuẩn bị dự án".

Ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam nêu ý kiến: "Qua hai tuyến metro chúng ta đã làm, Hà Nội rút được quá nhiều kinh nghiệm. Ban quản lý cũng như chỉ đạo của Hà Nội phải đi vào cụ thể từng tuyến, bố trí nguồn vốn và tất cả những yêu cầu về kĩ thuật, phải liên tục để chúng ta có thể hoàn thành được nội dung lớn".

Không chỉ góp phần giảm áp lực giao thông, các dự án còn được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ đối với nền kinh tế Hà Nội, thúc đẩy phát triển các khu đô thị mới, trung tâm dịch vụ, logistics, công nghiệp công nghệ cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vùng Thủ đô.

Ông Nguyễn Văn Đính - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam nhận định: "Khi đồng loạt họ thúc đẩy cũng đồng nghĩa với việc các đô thị ở các đầu mối giao thông mới sẽ được hình thành và cũng làm tăng chất lượng của các đô thị lên. Nhiều hoạt động kinh doanh đầu tư, đặc biệt trong đó có bất động sản sẽ được kéo theo. Như vậy, khả năng tăng trưởng, tạo ra hai con số từ phát triển hạ tầng rất rõ nét".

Với 5 dự án metro, Hà Nội kỳ vọng sẽ hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân trên 11% mỗi năm trong giai đoạn 2026 - 2035, hướng tới trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại và có sức cạnh tranh quốc tế.

Nguồn vốn cần bố trí cho 5 dự án metro của Hà Nội lên đến 1,3 triệu tỷ đồng. Nhìn ra bức tranh rộng hơn, tổng vốn đầu tư công giai đoạn 5 năm tới lên tới hơn 8 triệu tỷ đồng.

Ông Đặng Huy Đông - Nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư (giai đoạn 2009 - 2017) đưa ra ý kiến: "Một trong những phương án là huy động nguồn vốn trong dân thông qua trái phiếu, trái phiếu công trình hoặc trái phiếu của đô thị. Với hơn 8 triệu tỷ đồng tiền về ngân hàng, chúng ta cần 10-15% trong vòng 5 năm, sẽ có khoản tiền 1,3 triệu tỷ đồng không phải là điều khó khăn. Nếu phát hành trái phiếu gắn với quyền được mua căn hộ khu đô thị mới, khu đô thị TOD và được mua chiết khấu, người dân sẽ chuyển một phần lớn số tiền trong hệ thống ngân hàng hiện nay với lãi suất 6% chuyển thành trái phiếu 8% trong vòng 5 năm, họ sẽ nhận được rất nhiều. Từ đó, chúng ta có tiền để xây dựng".

Ông Đặng Huy Đông cho rằng, việc khai thác quỹ đất ở khu vực nhà ga metro gọi chung là TOD trong Luật Thủ đô đã định vị lấy bán kính 600 m tính từ nhà ga vòng quanh, giải phóng mặt bằng được coi là công trình công cộng. Giá trị đô thị ở đó tăng lên rất nhiều. Chỉ cần lấy lại một phần giá trị gia tăng ở đó sẽ có tiền quay trở lại để đầu tư cho hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt.

Xây nhà ở xã hội, nhà cho thuê từ quy hoạch TOD

Với TP. Hồ Chí Minh, Thành phố cũng đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 187 km đường sắt đô thị vào năm 2030. HĐND Thành phố cũng vừa ban hành Nghị quyết về quản lý quy hoạch đô thị theo mô hình phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD). Theo đó, hạn chế mạnh việc phát triển nhà ở thấp tầng tại các khu vực quanh nhà ga metro, khi yêu cầu loại hình này chỉ được chiếm tối đa 20% trên tổng diện tích đất ở và đất ở hỗn hợp trong các dự án mới.

Lý giải cho tỷ lệ này, Thành phố cho rằng, đất đai quanh các nhà ga metro là quỹ đất có giá trị cao và cần được khai thác một cách hiệu quả hơn. Việc ưu tiên các công trình cao tầng, đa chức năng sẽ giúp tăng hệ số sử dụng đất, tập trung dân cư, hoạt động thương mại và dịch vụ gần các tuyến giao thông công cộng. Đồng thời, các chuyên gia cũng kiến nghị, đây sẽ là không gian phù hợp để phát triển các loại hình nhà ở, trong đó có nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê.

Ông Huỳnh Phạm Tuấn Anh - Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh cho biết: "Có những khu vực chúng ta sẽ bố trí được NOXH, nhà ở thương mại, có những khu vực chúng ta ưu tiên bố trí những công trình thương mai dịch vụ, có những khu vực dự kiến bố trí các công trình phúc lợi xã hội, hạ tầng xã hội để phục vụ cho người dân".

Bà Đỗ Thị Thu Giang - Giám đốc Dịch vụ tư vấn và Định giá, Savills Việt Nam nhận định: "Tỉ lệ nhất định khuyến nghị các dự án TOD là 1-3-6, một phần đối với nhà ở rất cao cấp, ví dụ nằm trong vùng lõi ngay sân ga, tiếp theo mở rộng ra 3 phần cho nhà ở cao cấp và 6 phần cho NOXH và nhà ở vừa túi tiền. Như vậy sẽ đảm bảo mật độ sử dụng metro cao nhất".

Đường sắt đô thị và Quy hoạch theo mô hình phát triển định hướng giao thông công cộng (TOD) được xem là chìa khóa tái cấu trúc không gian đô thị và mô hình tăng trưởng. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc lớn vào cách tổ chức không gian và sử dụng đất xung quanh các nhà ga và dọc tuyến metro. Từ đó, tạo thêm nguồn lực đầu tư, thúc đẩy phát triển đô thị hiện đại, bền vững.