Tự động hoá và robot: Cơ hội nào cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ?

Robot hình người gây sốt ở phố đi bộ Nguyễn Huệ

Tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 diễn ra ở TP. Hồ Chí Minh ngày 28/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Trong đó, tăng trưởng cao phải gắn với nâng cao năng suất, còn thu hút đầu tư nước ngoài phải song hành với phát triển năng lực doanh nghiệp trong nước.

Khoa học công nghệ không còn là công cụ của các tập đoàn lớn mà đã trở thành hiệu lệnh của nền kinh tế.

Tự động hóa phải bắt đầu từ bài toán năng suất và hiệu quả

Robot công nghiệp từng gắn với các dây chuyền sản xuất quy mô lớn, đòi hỏi chi phí đầu tư đáng kể và đội ngũ kỹ thuật chuyên sâu. Tuy nhiên, sự phát triển của robot cộng tác, công nghệ cảm biến, phần mềm điều khiển và các mô hình cung cấp robot dưới dạng dịch vụ đang tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp có nguồn lực hạn chế.

Theo báo cáo World Robotics 2026 của Liên đoàn Robot quốc tế (IFR), thế giới đã có khoảng 5 triệu robot công nghiệp đang hoạt động vào cuối năm 2025. Riêng trong năm, hơn 600.000 robot công nghiệp mới được lắp đặt, tăng 11% so với năm trước.

Sự phát triển này phản ánh xu hướng gia tăng ứng dụng tự động hóa trong sản xuất toàn cầu. Dù vậy, đối với SME, khả năng tiếp cận công nghệ không đồng nghĩa mọi khoản đầu tư robot đều mang lại hiệu quả.

Chia sẻ tại Lễ công bố hợp tác phát triển nền tảng vận hành và thương mại hoá robot Việt Nam do Công ty Cổ phần Tập đoàn AICAP tổ chức trong khuôn khổ triển lãm GRECO 2026, ông Tang Zhisu, Phó Tổng Thư ký Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc (CDRA), cho rằng doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc tự động hóa toàn bộ dây chuyền mà xác định một vấn đề vận hành cụ thể, thử nghiệm giải pháp ở phạm vi hẹp, đo lường kết quả rồi mới quyết định mở rộng. Cách tiếp cận theo từng giai đoạn giúp kiểm soát vốn đầu tư ban đầu và hạn chế rủi ro khi triển khai. Nếu công đoạn sản xuất chưa được chuẩn hóa hoặc sản lượng quá thấp, chi phí tự động hóa có thể vượt quá lợi ích thu được.

Người dân TP. Hồ Chí Minh hào hứng chơi cờ với robot

Theo ông Vương Quan Trường, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Công nghệ của Công ty Cổ phần Tập đoàn AICAP, mức đầu tư tham khảo cho một trạm robot hoàn chỉnh có thể dao động từ 30.000 đến 80.000 USD, với thời gian thu hồi vốn ước tính khoảng 3–5 năm, tùy ứng dụng và điều kiện vận hành.

Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, SME cần đặc biệt quan tâm đến tổng chi phí sở hữu (Total Cost of Ownership - TCO). Ngoài giá thiết bị, khoản đầu tư còn bao gồm thiết kế và tích hợp hệ thống, cải tạo mặt bằng, phần mềm, đào tạo nhân sự, bảo trì, linh kiện thay thế và chi phí phát sinh do gián đoạn hoạt động khi triển khai.

Ông Vương Quan Trường – Phó Tổng Giám đốc phụ trách công nghệ của AICAP

"Giá mua thấp chưa chắc đồng nghĩa với tổng chi phí thấp nếu thiết bị cần nhiều tùy chỉnh, khó tích hợp hoặc thiếu dịch vụ bảo trì. Ngược lại, lựa chọn hệ thống có công suất vượt quá nhu cầu có thể khiến doanh nghiệp phải gánh chi phí đầu tư mà không khai thác hết năng lực thiết bị. Chính vì vậy, AICAP không tiếp cận thị trường đơn thuần từ việc cung cấp robot, mà hướng đến cung cấp giải pháp tự động hóa phù hợp với nhu cầu và năng lực tài chính của từng doanh nghiệp. Thông qua việc kết nối nguồn công nghệ quốc tế với năng lực tích hợp, phát triển phần mềm, nền tảng vận hành và bảo trì tại Việt Nam, chúng tôi mong muốn giúp doanh nghiệp tối ưu tổng chi phí sở hữu, giảm rủi ro triển khai và từng bước tiếp cận tự động hóa với hiệu quả đầu tư có thể đo lường", ông Trường phân tích.

Ở góc độ tài chính, lợi ích của robot không chỉ được đo bằng số lao động có thể thay thế mà còn đo bằng việc giảm sản phẩm lỗi, nâng cao tính đồng nhất, tăng khả năng duy trì hoạt động hoặc đảm nhận những công việc có điều kiện lao động không thuận lợi.

Linh hoạt công nghệ để giảm áp lực vốn

Không giống những nhà máy có đơn hàng lớn và sản phẩm tương đối đồng nhất, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ phải đáp ứng những đơn hàng ngắn hạn, thay đổi mẫu mã hoặc điều chỉnh quy trình thường xuyên sẽ khiến robot chuyên biệt gặp bất lợi về thời gian lập trình lại, thay đổi công cụ hoặc hiệu chỉnh thiết bị quá lớn so với thời gian sản xuất thực tế.

Theo ông Trường, các giải pháp tự động hóa linh hoạt có thể phù hợp hơn với những doanh nghiệp có danh mục sản phẩm đa dạng, hoặc sử dụng giải pháp Robot-as-a-Service (RaaS), mô hình sử dụng robot như một dịch vụ thay vì phải mua toàn bộ thiết bị ngay từ đầu.

Đáng chú ý, tại GRECO 2026, AICAP công bố hợp tác với CDRA và AIBRAIN nhằm phát triển nền tảng thương mại và vận hành robot được bản địa hóa tại Việt Nam nhằm tập trung kết nối nguồn cung công nghệ với nhu cầu trong nước, đồng thời phát triển dịch vụ tích hợp, vận hành và hỗ trợ kỹ thuật tại thị trường bản địa.

Một trong những thông điệp đáng chú ý của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 sáng ngày 28/10 hôm nay là mong muốn các đối tác quốc tế không chỉ đầu tư, sản xuất tại Việt Nam mà còn cùng nghiên cứu, phát triển công nghệ và kiến tạo những chuỗi giá trị mới.

Đặt trong lĩnh vực robot, định hướng này cho thấy cơ hội của doanh nghiệp Việt Nam không chỉ giới hạn ở nhập khẩu và phân phối thiết bị mà mở rộng cung ứng các nhu cầu về phát triển phần mềm, tích hợp hệ thống, xử lý dữ liệu, bảo trì và tối ưu vận hành. Đây là những mắt xích mà các doanh nghiệp công nghệ, nhà cung cấp dịch vụ và đội ngũ kỹ sư trong nước có cơ hội tham gia.

Theo ông Trường, quá trình chuẩn bị phải bắt đầu từ dữ liệu vận hành: năng suất hiện tại, tỷ lệ lỗi, thời gian ngừng máy, chi phí lao động và những điểm nghẽn trong quy trình. Chỉ khi có dữ liệu chính xác, doanh nghiệp mới có cơ sở đánh giá khách quan hiệu quả sau triển khai, thay vì dựa vào công suất lý thuyết hoặc những cam kết của nhà cung cấp.

Robot đang mở rộng cánh cửa tự động hóa, nhưng không xóa bỏ những nguyên tắc căn bản của đầu tư. Đối với SME, lợi thế không nhất thiết thuộc về doanh nghiệp mua được robot tiên tiến nhất, mà thuộc về doanh nghiệp hiểu rõ hoạt động của mình, lựa chọn đúng công đoạn và chuyển công nghệ thành hiệu quả kinh tế thực chất.