Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại 7 năm qua. Thế nhưng, thời gian gần đây, cộng đồng thực hành tín ngưỡng này đã gửi đơn kiến nghị đến các cơ quan quản lý văn hóa về việc tín ngưỡng linh thiêng bị mang đi biểu diễn tràn lan khắp nơi, khắp chốn. Điều đó thể hiện sự thiếu tôn trọng, thậm chí là xúc phạm tính thiêng của di sản độc đáo này.
Thực tế là ngoài thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, có nhiều di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam đều có gắn yếu tố tâm linh, trong đó có nhiều di sản được UNESCO vinh danh. Ví dụ như Cồng chiêng Tây Nguyên, nghi lễ Then của người Tày, Nùng hay điệu hát Xoan đất tổ, với hình thức ban đầu là nghi lễ thờ Vua.
Như vậy, đưa những di sản có yếu tố tâm linh, tín ngưỡng lên sân khấu hay ra nơi công cộng biểu diễn không phải một vấn đề cá biệt. Một mặt, nó giúp quảng bá di sản, nhưng mặt khác nếu không cẩn trọng thì có nguy cơ dẫn đến việc làm sai lệch, méo mó, tầm thường hóa di sản. Đây cũng là vấn đề được đưa ra tại hội thảo "Đánh giá công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể sau khi được ghi danh" do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức.
Tại hội thảo, một ý kiến được các chuyên gia đưa ra trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa , đó là nguyên tắc đạo đức dành cho bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể do UNESCO ban hành, đặc biệt là sự ứng xử với cộng đồng những người sở hữu di sản.
"Theo nguyên tắc của UNESCO, nếu điều gì thuộc lĩnh vực thiêng hay không được đưa ra ngoài thì UNESCO đều rất thận trọng. Nói về những nguyên tắc của UNESCO, cũng có một số nguyên tắc về đạo đức, trong đó có tôn trọng những giá trị, phong tục tập quán", GS.TS Peter Bille Larsen – Chuyên gia nghiên cứu của UNESCO chia sẻ.
"Nguyên tắc đạo đức ở đây là phải tôn trọng niềm tin của các ông đồng, bà đồng. Niềm tin của họ đã khiến họ nhập thân được vào những giá đồng, nhân vật lịch sử văn hóa nên chúng ta phải tôn trọng. Đó chính là nguyên tắc đạo đức của người làm nghiên cứu trong quá trình thực hiện bảo tồn, bảo vệ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể", GS.TS Nguyễn Chí Bền – Nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam cho biết.
Cũng theo các nhà nghiên cứu, với việc quảng bá các di sản văn hóa mang yếu tố tâm linh như hiện nay, rõ ràng cần có những ứng xử phù hợp. Điều quan trọng là phải hiểu rõ về văn hóa cũng như những giá trị của di sản. Bởi nếu không thì việc quảng bá giáo dục sẽ không mang lại hiệu quả.
Kể từ khi được UNESCO vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, cùng nhiều di sản văn hóa khác của Việt Nam được quan tâm nhiều hơn và lan tỏa giá trị trong đời sống cộng đồng. Việc quảng bá các loại hình di sản, trong đó có tín ngưỡng Thờ Mẫu thông qua nghệ thuật được đánh giá là một trong những hình thức hiệu quả. Tuy nhiên, để tôn trọng di sản, không làm mất đi giá trị gốc quý báu của di sản, cần sự nhất quán từ các cơ quan quản lý lẫn những người mong muốn quảng bá di sản thông qua nghệ thuật.
Đại diện của Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, cơ quan này đang xây dựng và trình Chính phủ Nghị định về quản lý, bảo vệ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể, đặc biệt là đối với các nguyên tắc trong bảo vệ, thực hành, trong đó có loại hình di sản văn hóa phi vật thể là tập quán và tín ngưỡng.
Bình luận (0)