Vượt qua bóng tối - Những khoảnh khắc lay động về người khiếm thị

Vượt qua bóng tối - cuốn sách ảnh mới ra mắt của nhiếp ảnh gia Trần Thế Phong - tiếp cận chủ đề ấy từ một góc nhìn giàu tính nhân văn, khắc họa cuộc sống của các em nhỏ khiếm thị tại Trường Phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu (TP Hồ Chí Minh).

Cơ duyên đưa Trần Thế Phong đến với ngôi trường Nguyễn Đình Chiểu bắt đầu từ một chuyến thiện nguyện vào năm 2011. Khi chứng kiến các em học sinh ở đây - dù không nhìn thấy ánh sáng vẫn có thể chơi piano, guitar và dùng đôi tay để "mò" từng con chữ - ông đã vô cùng xúc động trước nghị lực phi thường ấy. Sự đồng cảm đã thôi thúc Trần Thế Phong miệt mài thực hiện dự án Vượt qua bóng tối trong suốt nhiều năm. Thành quả của quá trình đó là tập sách ảnh đầu tiên ra mắt vào năm 2014. Gần 10 năm sau, ông tiếp tục thực hiện cuốn sách ảnh thứ 2 để kỷ niệm 100 năm thành lập trường Mù Sài Gòn, nay là trường Phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu (1926-2026).

Ngôn ngữ của sự đồng cảm

Xuyên suốt dự án, Trần Thế Phong sử dụng ngôn ngữ nhiếp ảnh đời thường một cách tinh tế để truyền tải thông điệp: bóng tối chỉ có thể che khuất tầm nhìn, chứ không thể ngăn cản tâm hồn vươn tới cái đẹp và tri thức. Thay vì sự khiếm khuyết, người xem chỉ nhìn thấy những đôi tay lướt trên phím đàn, những gương mặt nghiêng nhẹ khi lắng nghe âm thanh, hay một nụ cười hồn nhiên giữa giờ ra chơi… Việc sử dụng ảnh đen trắng cũng là một dụng ý nghệ thuật để làm nổi bật cấu trúc ánh sáng và chiều sâu cảm xúc. Khi màu sắc bị loại bỏ, ánh sáng và bóng tối trở thành ngôn ngữ chính, buộc người xem phải tập trung vào điều cốt lõi: biểu cảm, chuyển động và năng lượng nội tâm.

Nhiếp ảnh gia Trần Thế Phong tâm sự, thành công của bộ ảnh không nằm ở kỹ thuật mà ở sự kết nối tâm hồn giữa người chụp và nhân vật. Trong hơn hai năm đầu tiên, ông gần như có mặt ở trường vào mọi thời điểm trong ngày để trở thành một phần của không gian ấy. Sự tin cậy mà ông có được từ các em nhỏ khiếm thị đến từ thời gian và sự chân thành. Tiếng bấm máy, giọng nói, cách ông tương tác… tất cả tạo nên một mối liên kết vô hình. Khi khoảng cách biến mất, những khoảnh khắc chân thật nhất mới xuất hiện. Điều này lý giải vì sao có đến 90% những bức ảnh trong dự án này đều không dàn dựng. Chúng là những lát cắt đời thường, được giữ nguyên nhịp điệu tự nhiên. Có những nụ cười rạng rỡ phải chờ cả tháng mới bắt gặp….

Người thắp lửa trong "bóng tối"

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong hành trình Vượt qua bóng tối của Trần Thế Phong là sự xuất hiện của thầy giáo Nguyễn Văn Thanh - một giáo viên khiếm thị mà ông coi là "linh hồn và sức sống" của Trường Phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu. Thầy Thanh bị khiếm thị từ năm 3 tuổi nhưng rất tài năng, có thể chơi được tất cả các loại nhạc cụ từ phương Tây cho đến âm nhạc dân tộc. Dù đi lại khó khăn, nhưng mấy chục năm qua mỗi ngày thầy đều di chuyển bằng xe buýt từ Củ Chi lên trường ở phường Vườn Lài để dạy các bạn nhỏ.

Thầy Thanh không chỉ xuất hiện trong cuốn sách đầu tiên mà còn là nhân vật chính trong một phóng sự ảnh đặc biệt ở phần 2. Thầy chính là người truyền lửa giúp các em tìm thấy niềm vui và sự lạc quan trong cuộc sống. Nhiều học sinh của thầy đã trưởng thành và kiếm sống được bằng âm nhạc. "Với tôi, thầy Thanh chính là biểu tượng của việc vượt qua nghịch cảnh để tạo ra những giá trị tích cực cho cuộc đời. Ngoài thầy Thanh, các thầy cô giáo ở đây đều rất đáng trân trọng vì chỉ những ai thật sự có đủ tình yêu thương mới có thể bám trụ lâu dài để dạy dỗ những mầm non đặc biệt này" - nhiếp anh gia chia sẻ.

Hành trình 15 năm gắn bó với trường Phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu giúp Trần Thế Phong đúc kết được những triết lý nhân văn về cuộc đời. Chúng ta đang nhìn thế giới bằng gì? Vượt qua bóng tối không cố gắng trả lời câu hỏi ấy. Nó chỉ đặt người xem vào một vị trí khác, nơi ánh sáng không còn là trung tâm, nơi con người hiện ra bằng chính nội lực của mình