Xiếc TP Hồ Chí Minh cần gì để tạo dấu ấn trên sân khấu quốc tế?

Thành tích này tiếp tục là niềm tự hào của Xiếc TP Hồ Chí Minh, đồng thời đặt ra yêu cầu về đào tạo, đầu tư và phát triển loại hình nghệ thuật này trong chiến lược công nghiệp văn hóa của thành phố.

Dấu ấn trên đấu trường quốc tế

Liên hoan Nghệ thuật Xiếc quốc tế Minsk lần thứ 4 diễn ra từ ngày 17-20/9/2026 tại Rạp Xiếc quốc gia Belarus, quy tụ nghệ sĩ đến từ 21 quốc gia với 31 tiết mục.

Khoảnh khắc tình yêu không phải là một tiết mục được xây dựng trong thời gian ngắn. Đây là bài diễn được Thanh Hoa và Hiển Phước dày công tập luyện hơn 10 năm, từng mang về nhiều giải thưởng tại các liên hoan xiếc quốc tế trước khi đến với sân khấu Minsk. Sức hút của tiết mục nằm ở sự kết hợp giữa kỹ thuật đu dây đôi và ngôn ngữ biểu diễn giàu cảm xúc. Hai nghệ sĩ không đặt trọng tâm vào việc phô diễn động tác khó, mà xây dựng một câu chuyện tình yêu bằng chuyển động cơ thể, âm nhạc và sự tương tác trên không. Ban giám khảo đánh giá cao sự kết hợp giữa kỹ thuật và khả năng truyền tải cảm xúc của đại diện Việt Nam.

Để có được màn trình diễn ấy là quá trình chuẩn bị đầy thử thách. Thanh Hoa trở lại sân khấu sau gần hai năm gián đoạn vì sinh con. Nữ nghệ sĩ chia sẻ sau thời gian nghỉ dài, thể lực, độ bền và hơi thở thay đổi rõ rệt, việc tập luyện trở lại đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn trước. Áp lực càng lớn khi đoàn Việt Nam phải thích nghi với điều kiện thi đấu mới trong thời gian rất ngắn, "Vừa đển nơi đã phải ráp sân khấu, làm quen với dây đu và êkip kỹ thuật của ban tổ chức". Sự chuẩn bị kỹ lưỡng của các đối thủ đến từ các cường quốc xiếc hàng đầu thế giới cũng khiến cả đoàn choáng ngợp. Tuy nhiên, thay vì đặt nặng thành tích, hai nghệ sĩ tập trung vào mục tiêu hoàn thành bài diễn an toàn và tốt nhất có thể.

Nói về thế mạnh của Thanh Hoa và Hiền Phước, NSND Lưu Thị Bích Liên, huấn luyện viên trực tiếp của cặp đôi cho biết, cả hai có sự đồng điệu tuyệt đối trong biểu diễn lẫn tập luyện. "Vừa là bạn đời vừa là bạn diễn nên Thanh Hoa - Hiền Phước luôn thấu hiểu, nâng đỡ và phối hợp ăn ý từng cử chỉ, nhịp thở. Sự hòa quyện về cảm xúc kết hợp cùng nền tảng kỹ thuật vững vàng chính là chìa khóa then chốt giúp tiết mục Khoảnh khắc tình yêu chinh phục hội đồng giám khảo và mang về vinh quang cho xiếc Việt Nam trên đấu trường quốc tế".

Nguồn nhân lực kế thừa

Sau thành công của Thanh Hoa - Hiển Phước, vấn đề được đặt ra với xiếc TP Hồ Chí Minh là tìm kiếm và đào tạo những thế hệ kế cận. NSND Lưu Thị Bích Liên nhìn nhận đây chính là khó khăn lớn nhất hiện nay của ngành. TP Hồ Chí Minh chưa có cơ sở đào tạo chuyên sâu về xiếc, khiến những gia đình muốn cho con theo nghề phải gửi ra trường xiếc tại Hà Nội. Điều này tạo ra nhiều hạn chế trong việc phát hiện tài năng trẻ tại địa phương. "Trước đây, mỗi đợt tuyển sinh của trường xiếc thu hút hàng nghìn thí sinh nộp hồ sơ, giúp ban giám khảo thoải mái sàng lọc và chọn ra khoảng 20 gương mặt ưu tú nhất, chuẩn mực từ ngoại hình, diện mạo cho đến thể lực và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Hiện nay, lượng thí sinh đăng ký sụt giảm rõ rệt. Một khóa trung cấp xiếc kéo dài 5 năm với quá trình rèn luyện vô cùng gian khổ, đòi hỏi nỗ lực vượt bậc của cả thầy và trò".

Nghề xiếc có những đặc thù rất riêng. Một động tác khó có thể mất nhiều năm để hoàn thiện, nghệ sĩ phải duy trì thể lực, sự dẻo dai và bản lĩnh sân khấu trong suốt quá trình làm nghề. Vì vậy, bài toán nhân lực không chỉ nằm ở việc tuyển người học, mà còn ở việc tạo môi trường để nghệ sĩ trẻ có thể gắn bó lâu dài. Tại TP Hồ Chí Minh, mô hình truyền nghề trực tiếp từng tạo nên nhiều nghệ sĩ trưởng thành từ sân khấu thực tế. Các diễn viên trẻ được học hỏi từ những nghệ sĩ giàu kinh nghiệm, nhưng hạn chế là chưa có một hệ thống đào tạo chuyên nghiệp, bài bản.

Trước yêu cầu phát triển mới, Trung tâm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh đang triển khai các kế hoạch nâng cao kỹ năng cho đội ngũ nghệ sĩ, trong đó có đào tạo về cảm thụ âm nhạc, giải phóng hình thể và kỹ năng biểu diễn. Bởi xiếc hiện đại không còn bó hẹp trong kỹ thuật mà cần sự kết hợp với nhiều loại hình nghệ thuật khác.

Bên cạnh đào tạo, câu chuyện thu nhập và cơ hội nghề nghiệp cũng ảnh hưởng trực tiếp đến việc thu hút người trẻ. Thanh Hoa cho rằng quan niệm nghệ sĩ xiếc phải chấp nhận cuộc sống khó khăn đã không còn phù hợp. "Khi có tài năng, sự cố gắng và cơ hội biểu diễn, nghệ sĩ có thể sống khoẻ với nghề".

Cánh cửa công nghiệp văn hoá

Để Xiếc phát triển không thể chỉ dựa vào những nghệ sĩ giỏi. Nó cần một sân khấu đủ điều kiện để tạo ra tác phẩm, thu hút khán giả và kết nối với thị trường. Đây cũng là hướng đi mà TP Hồ Chí Minh đặt ra khi phát triển bộ môn nghệ thuật này trong chiến lược công nghiệp văn hóa.

Theo ông Lê Hồng Sơn - Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh - các liên hoan quốc tế như Minsk không chỉ là nơi thi tài mà còn là dịp để các nghệ sĩ, chuyên gia và đơn vị nghệ thuật gặp gỡ, trao đổi chuyên môn và tìm kiếm cơ hội hợp tác. Trong chuyến đi này, khi giới thiệu về Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ, nhiều đối tác quốc tế bày tỏ sự quan tâm. Họ mong muốn có thể đưa các đoàn sang biểu diễn, giao lưu hoặc phối hợp tổ chức các chương trình nghệ thuật tại thành phố. "Nếu mọi việc thuận lợi thì vào khoảng tháng 6-7/2027 chúng ta sẽ có một Liên hoan xiếc quốc tế tại TP Hồ Chí Minh".

Cùng với đầu tư hạ tầng, cách làm sản phẩm cũng đang thay đổi. Thành công của Mơ Show và Vùng đất kỳ bí là một ví dụ cho thấy xiếc có thể bước ra khỏi khuôn khổ của một tiết mục biểu diễn để trở thành một chương trình nghệ thuật kết hợp giữa kỹ thuật xiếc, câu chuyện sân khấu và yếu tố giải trí. "Về định hướng lâu dài chúng tôi không chỉ dàn dựng những vở diễn đơn lẻ mà xây dựng thành một series nhiều phần để dễ dàng tiếp cận hơn với thị trường biểu diễn. Trước mắt sẽ làm Mơ Show 2 vào năm tới".

Ông Lê Hồng Sơn cho biết, để phát triển xiếc hiện đại cần nguồn đầu tư lớn cho trang thiết bị kỹ thuật. Với các chính sách phát triển công nghiệp văn hoá và Luật Đô thị đặc biệt sẽ được áp dụng vào 1/10, Trung tâm đang nghiên cứu các phương án hợp tác công tư nhằm huy động nguồn lực xã hội hóa, đồng thời khai thác các dịch vụ đi kèm để tạo nguồn thu phục vụ hoạt động nghệ thuật.