Giá chip tăng, điện thoại và laptop có nguy cơ đắt hơn

Xung đột Trung Đông gây sức ép lên ngành bán dẫn

Tuần qua, cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran đang làm gia tăng rủi ro đối với nhiều chuỗi cung ứng toàn cầu. Không chỉ thị trường năng lượng hay vận tải bị ảnh hưởng, giới công nghệ cũng đang theo dõi sát diễn biến của cuộc xung đột này. Bởi Trung Đông không chỉ là rốn dầu của năng lượng, mà còn là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Trong bối cảnh lãnh thổ Israel liên tục hứng chịu các cuộc tấn công trả đũa từ Iran, tâm điểm chú ý của ngành bán dẫn Hàn Quốc đang đổ dồn vào thành phố Rehovot. Nằm ở phía nam Tel Aviv, đây là trung tâm sản xuất thiết bị đo lường và kiểm tra chip cho các nhà máy của các tập đoàn hàng đầu như Samsung và SK Hynix.

GS. Lee Jong-Hwan - Đại học Sangmyung, Hàn Quốc cho hay: "Các hệ thống này giúp kiểm tra xem các mẫu wafer có lỗi hay không, đồng thời bảo đảm chip hoạt động đúng thiết kế. Đây là những bước mang tính thiết yếu".

Không chỉ thiết bị, Trung Đông còn là nguồn cung nhiều nguyên liệu quan trọng cho chuỗi sản xuất bán dẫn toàn cầu. Israel và Jordan hiện cung cấp khoảng 2/3 sản lượng brom toàn cầu - hóa chất dùng trong quá trình khắc mạch chip. Trong khi đó, Qatar là nước cung cấp hơn 1/3 nguồn cung heli - loại khí thiết yếu trong quá trình tản nhiệt khi sản xuất chip.

Năm 2023, Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ từng cảnh báo, sự gián đoạn nguồn cung heli có thể gây ra những cú sốc cho ngành bán dẫn toàn cầu.

Ông Ray Wang - Chuyên gia phân tích, Công ty SemiAnalysis nhận định: "Một cuộc xung đột khu vực kéo dài có thể dẫn đến gián đoạn hoạt động sản xuất chip, do nguồn cung các nguyên liệu như heli, brom bị ảnh hưởng. Tác động hiện vẫn ở mức hạn chế, nhưng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, các doanh nghiệp sẽ bị gián đoạn sản xuất, hoặc buộc phải điều chỉnh nguồn cung nguyên liệu then chốt".

Một yếu tố khác cũng gây sức ép lên các nhà sản xuất là vấn đề năng lượng. Giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tăng cao do bất ổn tại Trung Đông có thể khiến chi phí sản xuất chip tăng mạnh, bởi các nhà máy bán dẫn tiêu thụ lượng điện rất lớn.

Ông Kim Yang-Paeng - Viện Kinh tế Công nghiệp và Thương mại Hàn Quốc đánh giá: "Chi phí sản xuất điện có thể tăng gấp 1,5 lần, ảnh hưởng lớn đến chi phí sản xuất của các dây chuyền bán dẫn".

Những rủi ro này khiến cổ phiếu các hãng chip lớn như TSMC, Samsung Electronics hay SK Hynix liên tục biến động mạnh kể từ khi xung đột nổ ra, có những thời điểm lao dốc từ 9% đến 22%.

Ngành sản xuất chip nhớ đối mặt tình trạng thiếu hụt

Những rủi ro địa chính trị xuất hiện vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm đối với ngành bán dẫn. Bởi ngay cả khi chưa có xung đột, thị trường chip toàn cầu vốn đã và đang chịu sức ép lớn từ một yếu tố khác: Sự bùng nổ của làn sóng trí tuệ nhân tạo.

Trong vài năm qua, các tập đoàn công nghệ lớn đã tăng tốc đầu tư vào hạ tầng AI, đặc biệt là các trung tâm dữ liệu quy mô lớn để huấn luyện và vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Theo công ty nghiên cứu thị trường IDC, tổng chi tiêu của các tập đoàn lớn cho hạ tầng AI trong năm nay có thể đạt khoảng 650 tỷ USD, tăng tới 80% so với mức kỷ lục của năm ngoái. Để vận hành các hệ thống này, các trung tâm dữ liệu cần lượng lớn chip xử lý và đặc biệt là chip nhớ băng thông cao, hay còn gọi là HBM.

Trước nhu cầu tăng mạnh, nhiều nhà phát triển hệ thống AI sẵn sàng trả giá cao và ký các hợp đồng cung ứng dài hạn nhằm đảm bảo nguồn chip. Xu hướng này đang khiến nhu cầu chip nhớ toàn cầu tăng vọt, đồng thời đẩy giá bán dẫn lên mức cao hiếm thấy trong những năm gần đây.

Ông Chey Tae Won - Chủ tịch Tập đoàn SK, Hàn Quốc cho hay: "Tốc độ phát triển của công nghệ hiện nay rất nhanh, và điều đó có thể tạo ra những "nút thắt cổ chai" trên phạm vi toàn cầu. Khi nhu cầu vượt quá khả năng cung ứng, toàn bộ thị trường sẽ bị tác động. Ngay lúc này, khi nhiều trung tâm dữ liệu AI đang được xây dựng, chúng ta đã bắt đầu thấy những điểm nghẽn - từ nguồn cung chip cho tới các dịch vụ liên quan".

Thị trường hàng điện tử tiêu dùng thiếu hụt chip nhớ

Dù nhu cầu chạm đỉnh, các nhà sản xuất chip hiện vẫn thận trọng trong việc mở rộng quy mô nhà máy, do lo ngại tình trạng dư thừa công suất dẫn đến thua lỗ hàng tỷ USD hồi năm 2023 sẽ lặp lại. Theo công ty bán dẫn Sy-nop-sys, điều này sẽ khiến tình trạng thiếu hụt chip nhớ có thể kéo dài sang cả năm 2027.

Và sức ép từ thị trường chip không chỉ dừng lại ở các nhà máy bán dẫn hay trung tâm dữ liệu AI, mà đang dần lan sang ngành điện tử tiêu dùng, đồng nghĩa tác động tới chính túi tiền của người tiêu dùng. Theo hãng máy tính HP, chi phí linh kiện bộ nhớ hiện đã chiếm tới 35% tổng giá thành sản xuất một chiếc laptop. Đây là mức tăng gây sốc nếu so với tỷ lệ chỉ khoảng 15 - 18% của vài tháng trước.

Áp lực chi phí đã buộc các nhà sản xuất phải điều chỉnh chiến lược bằng cách cắt giảm dung lượng bộ nhớ trong các mẫu máy tiêu chuẩn để kiểm soát chi phí, hoặc đơn giản là tăng giá bán. Ví dụ, tập đoàn công nghệ Dell đã bắt đầu tăng giá các dòng máy chủ từ cuối năm ngoái và áp dụng mức giá mới cho máy tính cá nhân từ đầu năm nay.

Xu hướng này không chỉ giới hạn ở máy tính cá nhân. Counterpoint Research ước tính, giá chip nhớ tăng cao có thể làm tăng chi phí nguyên vật liệu cần thiết để sản xuất điện thoại thông minh lên 15% hoặc hơn nữa trong những quý tới.

Áp lực này đang được ghi nhận ngày càng rõ ràng hơn, đặc biệt là tại Trung Quốc - một trong những thị trường điện thoại thông minh cạnh tranh nhất thế giới.

Tình trạng thiếu chip làm tăng giá điện thoại thông minh

Tại nhiều cửa hàng bán điện thoại ở Thượng Hải, dù giá bán chính thức vẫn chưa thay đổi, mức chiết khấu của đại lý đã giảm đáng kể. Các chương trình ưu đãi phổ biến trước đây - như "Giảm giá trực tiếp từ 300 - 500 nhân dân tệ" hoặc "Mua điện thoại tặng tai nghe và sạc dự phòng" - đã dần vắng bóng. Một số nhà bán lẻ cho biết, do biến động chi phí chuỗi cung ứng, các thương hiệu gần đây đã thắt chặt chính sách trợ cấp kênh phân phối.

"Giá gần như tương đương với giá trên trang web chính thức, do chi phí linh kiện bộ nhớ và lưu trữ tăng cao", một khách hàng nói.

"Đến giờ vẫn chưa có đợt giảm giá nào trong năm nay", một khách hàng khác chia sẻ.

Thị trường điện thoại cũ thậm chí còn nhạy cảm hơn về giá cả. Dữ liệu từ nhiều nền tảng trực tuyến cho thấy giá giao dịch điện thoại di động cũ nhìn chung đã tăng trong thời gian qua. Trong đó, các mẫu tầm trung và cao cấp ra mắt hồi năm ngoái có mức tăng đáng kể nhất, trung bình từ 5% đến 8%. Những thay đổi này cũng khiến nhiều người tiêu dùng phải cân nhắc kỹ, mua sắm hợp lý dựa trên nhu cầu thực tế.

"Tôi nghĩ mức tăng giá khoảng 300 đến 500 nhân dân tệ có thể chấp nhận được, nhưng cao hơn mức đó thì không", một người tiêu dùng cho hay.

"Tôi sẽ phải suy nghĩ kỹ hơn trước khi mua điện thoại di động mới", một người tiêu dùng khác chia sẻ.

Theo các nhà phân tích, tình trạng thiếu hụt chip nhớ sẽ tiếp tục gây sức ép lên thị trường thiết bị điện tử tiêu dùng trong thời gian tới, dẫn đến giá sản phẩm cao hơn, biên lợi nhuận hẹp hơn và tốc độ nâng cấp sản phẩm chậm hơn. Công ty nghiên cứu IDC dự báo thị trường điện thoại thông minh toàn cầu có thể thu hẹp gần 13% trong năm nay, đánh dấu mức giảm lớn nhất trong lịch sử ngành.

Có thể thấy, chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang bước vào một giai đoạn nhiều thách thức, khi mọi mắt xích của ngành công nghiệp này đều đang chịu tác động từ cả cạnh tranh công nghệ lẫn những biến động địa chính trị. Và trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào chip, bất kỳ thay đổi nào cũng có thể được cảm nhận rất rõ ngay trong giá của mỗi thiết bị điện tử mà người tiêu dùng mua mỗi ngày.