Hơn 370.000 xe điện lăn bánh: Giải mã "nút thắt" hạ tầng trạm sạc và chiến lược xanh hóa

Sự bứt tốc của xu hướng giao thông điện hóa

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức toàn cầu, việc chuyển dịch sang các phương tiện giao thông sử dụng năng lượng sạch không chỉ là một trào lưu mà đã trở thành mệnh lệnh phát triển tất yếu. Tại Việt Nam, dưới sự định hướng mạnh mẽ từ Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Kế hoạch 1679 của Bộ Xây dựng về Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, ngành giao thông đang chứng kiến một cuộc cách mạng thực sự về phương tiện lưu thông.

Theo số liệu công bố tại cuộc họp báo quý II/2026 của Bộ Xây dựng do Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy chủ trì, tính đến hết tháng 5/2026, Việt Nam đã có tổng cộng 374.816 phương tiện giao thông thuần điện đang lăn bánh. Đi sâu vào cơ cấu, có thể thấy sự chuyển đổi diễn ra mạnh mẽ nhất ở phân khúc xe cá nhân với 369.849 chiếc ô tô con điện, tiếp đó là 3.396 xe tải điện và 1.571 xe buýt điện. Sự hiện diện ngày càng dày đặc của các dòng xe không khói này đang góp phần đáng kể vào nỗ lực thay đổi diện mạo giao thông công cộng, kéo giảm phát thải khí nhà kính và giải quyết bài toán ô nhiễm môi trường không khí vốn đang nhức nhối tại các trung tâm đô thị lớn.

Riêng tại Hà Nội, trong 4 tháng đầu năm, số xe buýt sử dụng năng lượng sạch tại Hà Nội tăng mạnh, vượt 42% vào cuối tháng 4, bỏ xa mục tiêu ban đầu. Mạng lưới xe buýt hiện có 1.946 phương tiện hoạt động trên 129 tuyến do 11 đơn vị vận hành. Đến hết năm 2025, toàn mạng lưới có 503 xe buýt sử dụng năng lượng sạch trên 33 tuyến, gồm 364 xe điện và 139 xe CNG, chiếm 26,5% tổng số phương tiện buýt trợ giá. Hết tháng 4/2026, thành phố bổ sung 203 xe buýt điện trên 12 tuyến, nâng tổng số lên 822, tương đương 42,1%. Dự kiến đến hết năm 2026, toàn thành phố có 857 xe buýt sử dụng năng lượng sạch, gồm 718 xe điện và 139 xe CNG, đạt 45,2% - vượt gần gấp đôi mục tiêu 20-23%.

Nhận diện "nút thắt" hạ tầng và hồi chuông cảnh báo an toàn

Theo phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp và người dân, tiến trình điện hóa phương tiện giao thông đường bộ đang vấp phải những rào cản lớn. Đại diện Vụ Vận tải và An toàn giao thông nhận định, nổi cộm nhất trong số đó chính là sự thiếu hụt của mạng lưới hạ tầng trạm sạc công cộng, thời gian sạc pin kéo dài, cùng với đó là chi phí đầu tư và chi phí vận hành phương tiện vẫn ở mức cao so với thu nhập bình quân.

Đáng quan ngại hơn, sự phát triển "nóng" của thị trường xe điện trong khi hạ tầng công cộng chưa theo kịp đã làm nảy sinh những rủi ro an toàn hiện hữu. Do thiếu điểm sạc, hệ thống trạm sạc xe điện đang "nở rộ" một cách tự phát và khó kiểm soát tại các bãi đỗ xe, tầng hầm chung cư. Thực trạng này đặt ra thách thức khổng lồ về công tác phòng cháy chữa cháy đối với các tòa nhà cao tầng, nơi tập trung đông dân cư. Trước tình hình đó, Bộ Xây dựng đã khẩn trương vào cuộc, đề xuất bổ sung thêm các quy chuẩn an toàn khắt khe nhằm đưa hoạt động sạc điện tại khu dân cư vào khuôn khổ quản lý, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người dân.

Giải mã "điểm nghẽn" bằng chiến lược vĩ mô và vi mô

Ở tầm nhìn vĩ mô, Bộ Xây dựng đang khẩn trương nghiên cứu rà soát, sửa đổi lại Quyết định 876/QĐ-TTg nhằm cập nhật các cơ chế hỗ trợ linh hoạt, bám sát thực tiễn thị trường hơn. Đồng thời, Bộ yêu cầu các tỉnh, thành phố khi rà soát quy hoạch đô thị phải kiên quyết ưu tiên quỹ đất để thúc đẩy hạ tầng giao thông xanh, bao gồm hệ thống trạm sạc cho phương tiện điện và hạ tầng dành cho giao thông phi cơ giới. Tiến tới, cơ quan quản lý sẽ ban hành "Bộ tiêu chí đô thị Xanh - Thông minh", tạo nền tảng pháp lý và thước đo phấn đấu rõ ràng cho các địa phương.

Không dừng lại ở phương tiện cá nhân, hệ sinh thái xanh còn được phủ rộng lên toàn bộ kết cấu hạ tầng giao thông. Giai đoạn từ nay đến năm 2030, mũi nhọn sẽ tập trung vào đường sắt và đường bộ. Các Cục liên quan cũng đang xây dựng bộ tiêu chí khắt khe cho Trạm dừng nghỉ xanh, Nhà ga đường sắt xanh, Cảng biển xanh, Cảng đường thủy nội địa xanh và Cảng hàng không xanh. Dự kiến, các tiêu chuẩn này sẽ hoàn thành ngay trong năm 2026, triển khai thí điểm và đẩy mạnh áp dụng rộng rãi từ năm 2027. Đối với hệ thống giao thông công cộng sức chứa lớn, mạng lưới đường sắt đô thị tại Thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đang được đẩy nhanh tiến độ, định hướng phát triển mạnh mẽ theo mô hình TOD dựa trên tinh thần Kết luận số 49-KL/TW.

Ở lăng kính vi mô, những chính sách kích cầu từ địa phương đang cho thấy sự nhạy bén rõ nét. Cụ thể, tại Thủ đô Hà Nội, chính quyền đã quyết định hỗ trợ tối đa lên tới 20 triệu đồng cho các cá nhân thuộc hộ nghèo khi họ tham gia chuyển đổi sang sử dụng phương tiện xanh. Khoản hỗ trợ này nhằm đảm bảo mục tiêu kép: vừa làm sạch môi trường, vừa tạo điều kiện cho mọi tầng lớp nhân dân đều có thể tiếp cận công nghệ mới mà không phải gánh thêm áp lực tài chính.

Có thể thấy, hơn 370.000 xe điện lăn bánh là một cột mốc lịch sử, đánh dấu sự vươn mình của ngành giao thông Việt Nam. Song, để hiện thực hóa khát vọng Net-Zero, việc giải mã triệt để "nút thắt" trạm sạc, siết chặt quy chuẩn an toàn và lan tỏa các chính sách hỗ trợ thiết thực chính là những chìa khóa cốt lõi.