Iran dùng eo biển Hormuz làm đòn bẩy chiến lược

Iran đang dùng Eo biển Hormuz làm đòn bẩy chiến lược trong cuộc đối đầu với Mỹ và Israel, khi tuyến hàng hải này là nơi trung chuyển khoảng 1/4 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu.

Theo kênh Al Jazeera, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 4/5 công bố một bản đồ mới, đánh dấu vùng kiểm soát hàng hải mở rộng vượt ra ngoài Eo biển Hormuz và bao gồm các đoạn dài dọc bờ biển Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động chiến dịch Dự án Tự do (Project Freedom), điều hải quân hộ tống các tàu chở dầu bị mắc kẹt qua eo biển.

Tình hình tiếp tục leo thang khi UAE ngày 4/5 thông báo bị tấn công bằng UAV và tên lửa, trong đó có vụ gây cháy tại một trung tâm năng lượng lớn ở Fujairah. Đây là những sự cố đầu tiên tại một quốc gia vùng Vịnh kể từ khi Mỹ và Iran đạt lệnh ngừng bắn ngày 8/4. UAE cáo buộc Iran đứng sau các vụ tấn công, trong khi Tehran chưa chính thức xác nhận.

Các chuyên gia nhận định Iran ngày càng phụ thuộc vào khả năng kiểm soát Eo biển Hormuz để tạo lợi thế trong đàm phán với Washington. Giáo sư Mohammad Reza Farzanegan tại Đại học Marburg gọi đây là “yếu tố cân bằng chiến lược”, vì Iran không thể đối đầu trực diện với sức mạnh hải quân và không quân Mỹ, nhưng có lợi thế địa lý tại một tuyến hàng hải hẹp, đông đúc và có vai trò sống còn với kinh tế toàn cầu.

Theo ông Farzanegan, Iran không cần đánh bại hải quân Mỹ mà chỉ cần khiến các công ty bảo hiểm, vận tải biển và năng lượng nhận thấy xung đột có thể làm tăng chi phí toàn cầu. Điều đó có thể đẩy giá dầu, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và vận tải tăng, từ đó tác động tới lạm phát, an ninh lương thực và thị trường tài chính.

Tuy nhiên, việc gây gián đoạn tại Hormuz cũng khiến Iran chịu sức ép lớn. Mỹ đã áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng và tàu thuyền Iran từ ngày 13/4, hạn chế khả năng xuất khẩu dầu, nhập khẩu hàng thiết yếu và duy trì nguồn ngoại tệ của Tehran.

Theo chuyên gia Muhanad Seloom tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha, vụ tấn công vào Fujairah cho thấy Iran không nhất thiết phải trực tiếp tấn công tàu Mỹ ở Eo biển Hormuz, mà có thể nhắm vào các nước vùng Vịnh để duy trì sức ép kinh tế. Ông cảnh báo các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), gồm Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait, Oman và Bahrain, có thể coi tình hình hiện nay là mối đe dọa hiện hữu nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài.