Những thiết bị kết nối như điện thoại thông minh đã thành vật bất ly thân của nhiều người trong xã hội hiện đại. Ảnh minh họa: Thế Hà
Khi online vừa là thói quen, vừa là nghĩa vụ
Hơn 23h đêm, điện thoại vang lên thông báo. Ngọc Linh (30 tuổi, TP Hồ Chí Minh) mở khóa điện thoại gần như theo phản xạ. Không có gì quan trọng, chỉ là thông báo một phiên live. Linh tắt màn hình, rồi vài phút sau lại có thông báo, lại mở lên, đôi mắt đã díu lại.
Vài giờ nữa, Ngọc Linh sẽ lại tiếp tục làm việc với điện thoại và máy tính. Không ai ép Linh cầm smartphones lúc nửa đêm, nhưng online dường như đã thành phản xạ, mọi thứ công việc, gia đình, bạn bè, các mối quan hệ, giải trí... tất tần tật đều nằm ở đó.
Đang ăn dở bữa trưa, anh Tuấn, một người làm trong ngành thương mại điện tử, bỗng mở khóa điện thoại, nhăn nhó: "Sếp vừa gửi một đoạn khách hàng phản hồi rất tiêu cực lên group chat. Giờ like thì khác gì đồng tình với khách hàng mắng công ty. Còn seen (đã xem) mà không phản hồi lại càng bị đánh giá". Anh than thở.
Tuấn cho biết, anh là thành viên của hơn 20 group chat (nhóm trò chuyện trực tuyến) luôn hoạt động hàng ngày, từ sáng đến sáng (hôm sau), 24 trên 7. Từ group ban lãnh đạo, phòng, team, các chiến dịch và đối tác, còn cả group bạn bè, gia đình, câu lạc bộ thể thao, đồng hương, lớp cũ…
"Đôi khi cả ngày chỉ toàn chuyện tán gẫu, nhưng đôi khi tôi chỉ mất kết nối vài chục phút, mọi thứ đã rối tung như ngày tận thế" - anh kể: "Cùng công việc ở công ty thôi mà có hàng loạt group na ná nhau. Nhiều lúc gấp, muốn tìm lại 1 văn bản, 1 thông báo, 1 dữ liệu nào đó, mà tìm mãi không ra vì chẳng nhớ nổi nó ở group nào, thực sự là quá tải".
Công nghệ từng hứa giúp con người tiết kiệm thời gian. Nhưng ngày càng nhiều người cảm thấy mình chưa bao giờ thật sự được nghỉ. Đó không chỉ là câu chuyện của chị Linh, anh Tuấn. Đó là câu chuyện của rất nhiều người đang sống trong thời đại kết nối.
Cách đây đúng 20 năm, khi sang Việt Nam và nói chuyện trước sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội, tôi vẫn nhớ tỷ phú Bill Gates từng nói một câu rất ấn tượng và mới mẻ khi đó: "Thế kỷ trước chúng ta trả tiền để được kết nối. Thế kỷ này sẽ là thế kỷ chúng ta phải trả tiền để được ngắt kết nối".
Thế hệ không bao giờ thực sự offline
Ngày xưa, tan làm đồng nghĩa với kết thúc công việc. Giờ đây, trạng thái online gần như kéo dài vô tận. Các nhóm chat hoạt động từ sáng tới khuya. Điện thoại trở thành văn phòng bỏ túi, nơi công việc, giải trí, gia đình và mạng xã hội cùng tồn tại trong một màn hình.
Nhiều người mô tả mình đang sống trong trạng thái "luôn có thể bị gọi tới". Không phải lúc nào cũng làm việc, nhưng luôn trong tâm thế sẵn sàng phản hồi.
Điều đó khiến khoảng nghỉ dần biến mất. "Nửa đêm nghe chuông điện thoại là giật mình", chị Linh cho biết: "Đa phần là chẳng có chuyện gì, nhưng chỉ sợ công việc có vấn đề, hay người thân gặp biến cố".
Không chỉ người dùng, chính những người làm trong ngành công nghệ cũng hiểu rất rõ cách nền tảng giữ chân con người. Theo chị Ngọc Nguyễn, từng làm việc cho Facebook và TikTok Việt Nam, các nền tảng liên tục theo dõi người dùng dừng ở video nào, xem bao lâu, thích loại nhạc gì hay tương tác với chủ đề nào để gợi ý cho người dùng xem tiếp.
"Trí tuệ nhân tạo sẽ liên tục đoán nội dung khiến bạn khó rời mắt nhất" - chị nói - "Không phải bạn chọn nội dung, mà nội dung đang chọn bạn".
Theo chị, cơ chế cuộn vô hạn đặc biệt hiệu quả vì nó không tạo ra điểm dừng tự nhiên như đọc hết một trang báo hay xem hết một tập phim. Người dùng luôn có cảm giác chỉ xem thêm một clip nữa. Và rồi, lại 1 clip nữa.
Đây là thời mà hoặc là bạn sẽ phải làm gì đó liên quan đến mạng xã hội, hoặc là bạn không làm gì cả. Ảnh minh họa: Thế Hà
Sự biến mất của khoảng nghỉ
Các chuyên gia gọi trạng thái này là hyper-connectivity, tức kết nối quá mức. Báo cáo Work Trend Index 2025 của Microsoft gọi đây là "infinite workday", tức ngày làm việc vô tận. Theo báo cáo này, người dùng có xu hướng kiểm tra email/tin nhắn từ sáng sớm (40% trước 6 giờ sáng) và các cuộc họp buổi tối tăng lên (các cuộc họp sau 20h tăng 16% so với cùng kỳ), dẫn đến sự xóa nhòa ranh giới giữa thời gian làm việc và nghỉ ngơi.
Dù số liệu này chỉ dựa trên người dùng Microsoft 365 toàn cầu, nó đủ để phản ánh một xu hướng rộng hơn: công việc đang tràn ra khỏi khung giờ làm việc truyền thống.
Tại Việt Nam, xu hướng này thể hiện rõ qua các nhóm Zalo, Facebook, Telegram hay Viber của công ty, lớp học, dự án và gia đình. Một người có thể thuộc hàng chục nhóm chat khác nhau. Mỗi nhóm đều có lý do chính đáng để gửi thông báo.
Theo PGS.TS Trần Thành Nam, việc tiếp xúc liên tục với mạng xã hội và trạng thái online kéo dài có thể khiến người trẻ rơi vào stress, mất tập trung và kiệt sức tinh thần. Ông cho rằng con người cần tạo ra những khoảng nghỉ thật sự khỏi môi trường số.
Tổ chức Y tế Thế giới cũng cảnh báo một số hình thức sử dụng internet quá mức có liên quan tới lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ và các vấn đề sức khỏe tâm thần. Hiệp hội Tâm lý học Mỹ lưu ý việc sử dụng công nghệ, đặc biệt trước giờ ngủ, có thể làm gián đoạn giấc ngủ và tăng cảm giác căng thẳng kéo dài.
Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ phần lớn mọi người đều biết mình cần nghỉ, chỉ là họ ngày càng khó làm điều đó. Bởi internet giờ không còn là nơi để "đăng nhập" rồi "thoát ra", nó đã trở thành hạ tầng của cuộc sống.
Cuối cùng, sau hàng giờ làm việc, chị Linh đặt điện thoại xuống cạnh gối. Màn hình cuối cùng cũng tối. Nhưng chỉ vài giây sau, chị lại mở máy lên, gắn tai nghe, bật TikTok, để máy tự chạy, rồi ngủ lúc nào thì ngủ.
"Nó thành thói quen mất rồi, nằm bình thường em ngủ hoài không được", chị nói./.
Bình luận (0)