Không lấy thói quen thay quy trình giết mổ (Kỳ 1)

Khi quy trình đi sau thói quen

Tháng 3/2025, Thời báo VTV từng phản ánh tình trạng nhiều lò mổ không phép tại khu vực chợ Sáng, xã Hữu Văn (nay là xã Trần Phú, Hà Nội). Các cơ sở này hoạt động tự phát từ nửa đêm đến sáng, ngay trong khu dân cư. Mỗi đêm, từ vài trăm đến cả nghìn con lợn được giết mổ trong điều kiện không bảo đảm.

Vì là lò mổ không phép, nguồn gốc lợn trước khi vào lò và sản phẩm sau giết mổ không đi qua đầy đủ các khâu kiểm soát. Nên trên sản phẩm không có dấu kiểm dịch; tại khu vực giết mổ cũng không thấy cán bộ chuyên môn xuất hiện. Không ai dám chắc những mẻ thịt rời khỏi đây có bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm hay không. Chỉ biết rằng, lợn được mổ đến đâu, thịt được đưa đi tiêu thụ hết ngay tới đó.

Người dân sống gần khu vực chợ Sáng bức xúc khi cuộc sống bị đảo lộn bởi tiếng ồn, mùi hôi và nước thải từ các điểm giết mổ. Nhiều hộ phản ánh, cứ nửa đêm là tiếng lợn kêu, tiếng dao thớt, tiếng xe chở hàng ra vào tấp nập. Đêm đã vậy, ban ngày lại phải chịu mùi nước thải, chất thải bốc lên nồng nặc.

Ngày 28/4/2026, phóng viên Thời báo VTV trở lại khu vực chợ Sáng, xã Trần Phú - nơi từng ghi nhận hoạt động giết mổ động vật trong khu dân cư. Sau hơn một năm, hoạt động giết mổ tại đây đã có chuyển biến tích cực hơn. Một số hộ nhỏ lẻ được đưa vào khu giết mổ tập trung tạm thời.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Trần Phú, trước khi bố trí hoạt động tạm, các hộ đã đi tập huấn học hỏi mô hình điểm, ký cam kết thực hiện đúng quy định và sửa lại khu giết mổ theo chuẩn. Dự kiến trước ngày 30/6, xã sẽ tiếp tục đưa 10 cơ sở còn lại vào khu tập trung để kiểm soát.

Dẫn phóng viên đi ghi nhận tại khu giết mổ tập trung tạm thời, ông Nguyễn Mạnh Hà cho biết, giết mổ là nghề truyền thống, đã tồn tại vài chục năm ở địa phương. Khi làm tại nhà, các hộ giảm được chi phí mặt bằng, thuận tiện hơn trong sinh hoạt và duy trì thói quen cũ. Vì vậy, việc vận động được 34 hộ rời khu dân cư để vào điểm tập trung tạm thời là bước chuyển tích cực trong việc sắp xếp lại hoạt động giết mổ nhỏ lẻ tồn tại nhiều năm ở Trần Phú.

Khi phóng viên Thời báo VTV đi thực tế cùng đoàn công tác của xã đã phát hiện 10 cơ sở chưa đủ điều kiện còn lại có 8 cơ sở vẫn nằm trong khu dân cư; 2 cơ sở khác lại đang hoạt động ngay trong khu giết mổ tập trung. Nghĩa là, nơi được bố trí để kéo hoạt động giết mổ ra khỏi khu dân cư, kiểm soát rủi ro từ các điểm mổ nhỏ lẻ, lại đang tồn tại những cơ sở chưa đủ điều kiện, chưa được cấp phép.

Vào khu tập trung không có nghĩa là được phép giết mổ. Được sắp xếp vị trí trong khu cũng không đồng nghĩa với việc mặc nhiên được cấp phép hoạt động. Điều này khiến người dân và các hộ xung quanh đặt câu hỏi: Khi chưa đủ điều kiện, vì sao 2 cơ sở chưa được cấp phép vẫn hoạt động trong khu tập trung? Và liệu có công bằng với những hộ phải tuân thủ hàng loạt quy định, quy trình mới được vào hoạt động tại khu giết mổ tập trung?

Việc xã Trần Phú đưa các hộ nhỏ lẻ về khu giết mổ tập trung là chuyển biến tích cực. Nhưng với thực phẩm, thay đổi địa điểm chưa đủ tạo an toàn. Những khoảng hở cần được nhìn trực diện khi quá trình sắp xếp còn đang diễn ra, để mục tiêu xóa gần 600 lò mổ trái phép của Hà Nội không dừng ở một phép cộng cơ học, càng không phải để làm đẹp số liệu. Mà là một quy trình đủ chặt từ đầu vào đến đầu ra của thực phẩm.

Không chỉ Trần Phú, đây cũng là bài toán chung của Hà Nội và nhiều địa phương. Cả nước hiện vẫn còn gần 25.000 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ. Trong đó, giết mổ lợn chiếm tỷ lệ lớn nhất, với gần 17.800 điểm. Thực tế kiểm tra tại nhiều tỉnh, thành cho thấy nhiều cơ sở hoạt động ngay trong khu dân cư, không được chính quyền địa phương cấp phép.

Khu giết mổ tập trung không phải giấy thông hành

Hà Nội đang sử dụng các điểm giết mổ tập trung tạm thời như một bước chuyển. Đây là hướng đi cần thiết, bởi không thể kiểm soát hiệu quả nếu hoạt động giết mổ tiếp tục phân tán trong từng hộ dân đơn lẻ.

Nhưng khu tập trung không tự tạo ra an toàn. Một điểm giết mổ chỉ thật sự khác cách làm nhỏ lẻ khi bên trong nó có quy trình vận hành rõ ràng. Nếu không kiểm soát được, việc đưa các hộ nhỏ lẻ vào khu tập trung có thể chỉ là chuyển chỗ. Địa điểm thay đổi, khác mặt bằng, nhưng an toàn thực phẩm - mục tiêu quan trọng nhất của việc sắp xếp này - không được phép bị bỏ ngỏ.

Tại xã Phúc Lộc, nơi có hàng chục hộ giết mổ ngay tại nhà với hạ tầng thô sơ, các hộ đã được vận động vào cơ sở giết mổ tập trung tạm thời. Anh Phùng Văn Thắng, một hộ làm nghề giết mổ ở xã Phúc Lộc, cho biết làm tại nhà thuận tiện hơn, nhưng cũng gây ảnh hưởng đến xóm làng bởi tiếng ồn lúc đêm khuya. Khi được vận động ra khu giết mổ tập trung, điều anh băn khoăn nhất là chi phí và hiệu quả làm nghề ở địa điểm mới.

Băn khoăn của anh Thắng cũng là tâm lý chung của nhiều người làm nghề giết mổ gia súc lâu năm. Ra điểm tập trung là phải thay đổi thói quen, chấp nhận thêm chi phí và tuân thủ theo quy trình. Nhưng đó cũng là cơ hội để người làm nghề tiếp tục mưu sinh trong điều kiện rõ ràng hơn, sạch hơn, được kiểm soát tốt hơn. Khi sản phẩm ra thị trường có dấu kiểm soát, có truy xuất, đi qua quy trình chặt chẽ, những người làm nghề như anh Thắng không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý, mà còn tự bảo vệ uy tín và sinh kế của chính mình.

Ông Nguyễn Đình Trường, Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Lộc, cho biết điểm giết mổ tập trung hiện nay của xã đã có 20 hộ vào làm nghề, với mức phí khoảng hơn 30.000 đồng/con. Việc các hộ giết mổ nhỏ lẻ trong khu dân cư được làm việc tại nơi có thú y kiểm soát nguồn gốc, kiểm tra vật nuôi, cấp tem và mã truy xuất đã tạo ra khác biệt so với cách làm nhỏ lẻ trước đây.

Vì thế dẹp lò mổ trái phép không có nghĩa là triệt đường mưu sinh của người làm nghề, mà là đưa hoạt động giết mổ vào một khuôn khổ an toàn hơn cho tất cả các bên. Người tiêu dùng có quyền được sử dụng thực phẩm rõ nguồn gốc, có kiểm soát, không phó mặc cho cảm quan tại quầy chợ. Người làm nghề cũng cần một môi trường sản xuất ổn định, hợp pháp, giảm rủi ro bị xử lý vì duy trì thói quen cũ.

Theo kế hoạch, từ nay đến ngày 30/6, các xã, phường của Hà Nội phải hoàn thành 70 - 80 điểm giết mổ tập trung tạm thời cho gần 600 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ. Phúc Lộc, Trần Phú chỉ là hai trong số nhiều xã, phường đang từng bước đưa hoạt động giết mổ nhỏ lẻ ra khỏi khu dân cư, thông qua các điểm giết mổ tập trung.