Nhiều vụ án hình sự về xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan liên tiếp bị khởi tố thời gian qua cho thấy việc thực thi bản quyền số tại Việt Nam đang bước sang giai đoạn quyết liệt hơn.
Nhưng phía sau các vụ việc là một thực tế đáng lo ngại khi những công cụ công nghệ vốn được tạo ra để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ lại đang bị lợi dụng để chiếm đoạt doanh thu và quyền khai thác của chính người sáng tạo.
Trong môi trường số, nơi ai đăng ký trước có thể chiếm lợi thế hơn người sáng tạo trước, lỗ hổng bản quyền đang khiến không ít nghệ sĩ, tác giả trở thành bên yếu thế ngay trên chính tác phẩm của mình.
Theo tài liệu điều tra, một số đơn vị đã ký hợp đồng ghi hình các chương trình biểu diễn, sau đó chỉnh sửa, sao chép và đăng tải lên nền tảng số mà chưa hoàn tất đầy đủ nghĩa vụ xin phép tác giả, trả tiền bản quyền tác giả.
Đáng chú ý, các nội dung này tiếp tục được đăng ký hệ thống Content ID trên YouTube - công cụ được ví như "dấu vân tay số" để xác lập quyền sở hữu nội dung trên nền tảng. Khi một video bị hệ thống nhận diện trùng khớp, người đăng ký Content ID có thể yêu cầu chặn nội dung hoặc nhận toàn bộ doanh thu quảng cáo. Và đây cũng chính là kẽ hở bị lợi dụng thời gian qua.
"Tôi đã chưa xin phép và trả bản quyền tác giả, vi phạm Bộ luật Sở hữu trí tuệ. Chúng tôi đáng lẽ phải hiểu kỹ về luật và phải xin phép tác giả trước'', đối tượng Nguyễn Hải Bình, Tổng Giám đốc Công ty BH Media khai.
Nhiều năm qua, tranh chấp bản quyền âm nhạc tại Việt Nam chủ yếu dừng ở mức khiếu nại dân sự hoặc nghệ sĩ tự lên tiếng trên mạng xã hội. Không ít nhạc sĩ từng rơi vào tình huống bị đánh bản quyền ngay trên chính ca khúc do mình sáng tác.
Theo các chuyên gia, lỗ hổng lớn nằm ở cơ chế vận hành của nền tảng số đó là ưu tiên người đăng tải và xác lập dữ liệu trước, trong khi hệ thống xác thực quyền sở hữu tại Việt Nam vẫn còn phân mảnh, thiếu liên thông. Điều đó khiến người sáng tạo, vốn chủ yếu tập trung vào chuyên môn nghệ thuật, dễ rơi vào thế bị động trước các đơn vị am hiểu cơ chế nền tảng và khai thác dữ liệu số.
Các chuyên gia cho rằng, bên cạnh xử lý hình sự để răn đe, điều quan trọng hơn là sớm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về quyền tác giả và quyền liên quan, có khả năng xác thực và đối soát với các nền tảng xuyên biên giới. Nếu những khoảng trống bản quyền không sớm được lấp đầy, người sáng tạo sẽ vẫn là mắt xích yếu thế nhất trong nền kinh tế sáng tạo số hôm nay.
Bình luận (0)