Điểm đột phá của Nghị quyết là làm rõ vai trò “dẫn dắt” của kinh tế Nhà nước trong cấu trúc nền kinh tế. Thay vì dàn trải nguồn lực, Nhà nước tập trung vào những ngành then chốt, lĩnh vực thiết yếu và các ngành công nghiệp chiến lược. Đây chính là không gian để hình thành những tập đoàn kinh tế mạnh, những “Big Tech quốc gia” có khả năng cạnh tranh trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
“Tấm khiên” thể chế và những cơ chế đột phá để vươn tầm
Theo các chuyên gia kinh tế, Nghị quyết 79 không chỉ là một văn bản định hướng mà còn tạo ra cú hích thể chế quan trọng đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Lần đầu tiên, nguyên tắc “lợi ích tổng thể” và “chấp nhận rủi ro trong đầu tư đổi mới sáng tạo” được nhấn mạnh như một hành lang pháp lý nhằm bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm.
Điều này góp phần tháo gỡ “nỗi sợ sai” - một rào cản tâm lý và thể chế từng khiến nhiều DNNN rơi vào trạng thái trì trệ trong thời gian dài.
Trước đây, cơ chế quản lý vốn nhà nước thường bị xem là một “chiếc áo quá chật” đối với những tập đoàn muốn bứt phá. Mọi sai số trong đầu tư, kể cả do biến động thị trường, đều có thể bị quy kết là làm thất thoát tài sản. Với Nghị quyết 79, tư duy này được điều chỉnh theo hướng chấp nhận rủi ro thử nghiệm để đổi lấy những đột phá mang tính dẫn dắt. Đây chính là “tấm khiên thể chế” giúp lãnh đạo doanh nghiệp tự tin dấn thân vào những lĩnh vực khó và mới.
Một điểm mới đáng chú ý trong lộ trình triển khai Nghị quyết 79 là việc cho phép các DNNN quy mô lớn được sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa và thoái vốn để tái đầu tư. Đây là bước đột phá về cơ chế tài chính, tạo ra nguồn lực thực chất cho phát triển.
Thay vì phải nộp toàn bộ khoản tiền này về ngân sách tập trung như trước đây, nguồn vốn sẽ được giữ lại để đóng vai trò “vốn mồi” cho các dự án chiến lược như công nghệ lõi, năng lượng tái tạo và hạ tầng số quốc gia. Nhờ đó, các doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đầu tư vào những lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn và công nghệ cao, như sản xuất bán dẫn hay xây dựng trung tâm dữ liệu quy mô lớn.
Bên cạnh đó, cơ chế tăng tỷ lệ lợi nhuận sau thuế để lại gắn với hiệu quả sử dụng vốn giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong chiến lược phát triển dài hạn. Thay vì cơ chế “xin - cho”, các tập đoàn được quyền chủ động phân bổ nguồn lực dựa trên tín hiệu thị trường.
Chính phủ cũng giao Bộ Tài chính nghiên cứu xây dựng danh mục các DNNN đủ năng lực để áp dụng cơ chế đặc thù, như hỗ trợ lãi suất ưu đãi hoặc tiếp cận các gói tín dụng xanh cho dự án trọng điểm. Sự cộng hưởng của các chính sách này tạo ra hệ sinh thái thuận lợi để các doanh nghiệp chủ lực phát huy vai trò dẫn dắt nền kinh tế.
Gạch nối giữa “người khổng lồ” và hệ sinh thái doanh nghiệp
Một trong những mục tiêu chiến lược của Nghị quyết 79 là phát huy vai trò của DNNN trong việc kích hoạt sức mạnh nội sinh của khu vực kinh tế tư nhân.
Hình ảnh “sếu đầu đàn” được nhấn mạnh với thông điệp: sếu không bay một mình. Vai trò của các doanh nghiệp lớn là tạo ra động lực lan tỏa, giúp hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Trên thực tế, các tập đoàn lớn sẽ đóng vai trò trung tâm của các cụm ngành công nghiệp và dịch vụ. Khi một DNNN đầu tư vào hạ tầng hoặc công nghệ mới, các doanh nghiệp SME có cơ hội tham gia với tư cách nhà cung cấp phụ trợ, qua đó thúc đẩy quá trình nội địa hóa và giảm phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu.
Sự liên kết này không chỉ dừng ở quan hệ cung ứng, mà còn tạo ra sự lan tỏa về chuẩn mực quản trị. Nghị quyết 79 khuyến khích các DNNN hợp tác với doanh nghiệp FDI và khu vực tư nhân lớn để hình thành các liên minh kinh tế mạnh, qua đó tiếp thu tinh hoa quản trị quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Đặc biệt, việc hạch toán tách bạch giữa nhiệm vụ chính trị - xã hội và nhiệm vụ kinh doanh thương mại được xem là một bước tiến quan trọng về minh bạch tài chính. Khi mọi hoạt động được phân định rõ ràng, các doanh nghiệp buộc phải vận hành theo chuẩn mực thị trường và nguyên tắc hiệu quả.
Nghị quyết 79 chính là điểm khởi đầu cho sự chuyển dịch từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển - nơi doanh nghiệp nhà nước trở thành lực lượng mở đường cho khát vọng công nghiệp hóa và tự chủ kinh tế của đất nước.
Chính sự minh bạch này sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn quốc tế, phát hành trái phiếu xanh hoặc niêm yết trên thị trường chứng khoán nước ngoài thông qua xếp hạng tín nhiệm của các tổ chức quốc tế.
Theo TS Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), Nghị quyết 79 định hình một cách tiếp cận mới đối với mối quan hệ giữa doanh nghiệp Nhà nước và khu vực tư nhân. Theo ông, lo ngại về việc DNNN “lấn sân” khu vực tư nhân đang dần được giải tỏa khi vai trò của DNNN được xác định là “người mở đường”.
Khi các doanh nghiệp lớn tiên phong đầu tư vào những lĩnh vực rủi ro cao như hydro xanh, vi mạch hay hạ tầng giao thông quy mô lớn, họ đồng thời tạo ra thị trường và cơ hội phát triển cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Dưới góc độ tài chính, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, mục tiêu đưa 1-3 DNNN lọt vào Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới vào năm 2030 là khả thi nếu kiên trì với cơ chế chấp nhận rủi ro trong đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh cần song hành với cơ chế giám sát minh bạch, ứng dụng công nghệ số và kiểm toán độc lập, nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước.
Khát vọng về những “Big Tech quốc gia”
Nghị quyết 79 đã mở ra một không gian chính sách thông thoáng, nhưng việc các doanh nghiệp có tận dụng được cơ hội hay không phụ thuộc vào năng lực quản trị và bản lĩnh đổi mới của chính các tập đoàn.
Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam có ít nhất 50 DNNN nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á không chỉ là chỉ tiêu phát triển doanh nghiệp, mà còn gắn với mục tiêu nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Những chuyển động của Viettel, VNPT trong phát triển hạ tầng số, hay PVN và EVN trong quá trình chuyển dịch năng lượng xanh, đang cho thấy những tín hiệu tích cực của quá trình này.
Khi các doanh nghiệp chủ lực được tháo gỡ các rào cản thể chế và tiếp cận các cơ chế tài chính mới, họ có cơ hội chuyển mình trở thành những “Big Tech quốc gia” - các tập đoàn công nghệ và công nghiệp có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Khát vọng này gắn liền với nhiệm vụ làm chủ công nghệ lõi, từ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học đến vật liệu mới. Đây chính là những nền tảng công nghệ của nền kinh tế tương lai.
Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó, sự thay đổi cần bắt đầu từ chính mô hình quản trị doanh nghiệp. Việc áp dụng chuẩn mực quản trị quốc tế theo khuyến nghị của OECD sẽ là điều kiện quan trọng để các doanh nghiệp hòa nhập vào dòng chảy tài chính và công nghệ toàn cầu.
Nhìn rộng hơn, thành công của lộ trình này sẽ góp phần định hình diện mạo mới của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển tiếp theo. Khi kinh tế nhà nước thực sự đóng vai trò dẫn dắt và tạo xung lực cho toàn bộ hệ sinh thái doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để vươn lên mạnh mẽ trong chuỗi giá trị toàn cầu./.
Bình luận (0)