Mỹ tuyên bố kết thúc giai đoạn quân sự tại Iran

Ngày 5/5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố chiến dịch quân sự mang tên "Operation Epic Fury" (Chiến dịch Cuồng nộ) nhằm vào Iran đã kết thúc, trong bối cảnh Washington chuyển trọng tâm sang các nỗ lực ngoại giao và bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới.

Phát biểu tại Nhà Trắng, ông Rubio cho biết Mỹ hiện ưu tiên giảm căng thẳng và thúc đẩy đối thoại liên quan chương trình hạt nhân của Iran, đồng thời khẳng định Washington vẫn duy trì khả năng phản ứng quân sự nếu tình hình xấu đi.

Thông báo của Ngoại trưởng Rubio được đưa ra chỉ vài giờ trước khi Tổng thống Donald Trump bất ngờ tuyên bố tạm dừng Dự án Tự do (Project Freedom) - chiến dịch hộ tống và hỗ trợ tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz bằng các phương tiện quân sự Mỹ. Theo Tổng thống Trump, quyết định này xuất phát từ "những tiến triển tích cực trong các cuộc tiếp xúc ngoại giao".

Động thái trên được xem là tín hiệu cho thấy Mỹ và Iran có thể đang tìm cách khôi phục tiến trình đàm phán sau khi các cuộc tiếp xúc giữa hai bên bị đình trệ trong tháng trước.

Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran đồng loạt mô tả việc Mỹ tạm dừng Dự án Tự do là bước lùi của Washington trước lập trường cứng rắn của Tehran. Hãng thông tấn nhà nước INSA cho rằng Mỹ "không đạt được mục tiêu đề ra" và khẳng định quyết định của Tổng thống Trump được đưa ra sau những cảnh báo cứng rắn từ Iran.

Trên nền tảng X, hãng tin Tasnim cũng đăng tải thông điệp với nội dung "Ông Trump lùi bước", coi đây là thắng lợi chính trị của Tehran trong cuộc đối đầu kéo dài hơn hai tháng qua.

Bình luận từ Islamabad, Tổng biên tập mảng CNN International Nic Robertson cho rằng việc Washington tạm dừng các hoạt động quân sự trực tiếp tại khu vực có thể mở ra cơ hội khôi phục sáng kiến ngoại giao vốn bị gián đoạn kể từ cuối tháng 4. Theo ông Robertson, cả Mỹ và Iran dường như đều muốn tránh nguy cơ xung đột toàn diện tái bùng phát, đặc biệt sau các vụ đấu pháo giữa lực lượng hai nước tại eo biển Hormuz hôm 4/5 không dẫn tới leo thang quân sự quy mô lớn.

Trong một diễn biến liên quan, Iran tiếp tục phát đi tín hiệu cứng rắn về quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Tehran vừa công bố thành lập cơ quan mới mang tên "Persian Gulf Strait Authority" (Cơ quan quản lý eo biển Vịnh Ba Tư) - chịu trách nhiệm quản lý và điều phối hoạt động lưu thông của các tàu quân sự và thương mại qua khu vực này.

Theo thông báo từ phía Iran, mọi tàu thuyền muốn đi qua eo biển Hormuz sẽ phải phối hợp đầy đủ với lực lượng vũ trang Iran, gửi thông báo trước và chờ cấp phép an ninh từ phía Tehran. Giới chức Iran nhấn mạnh đây không phải biện pháp tạm thời mà là "thay đổi lâu dài" trong cơ chế quản lý hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Quan điểm trên làm gia tăng lo ngại trong cộng đồng quốc tế về nguy cơ gián đoạn thương mại năng lượng và tác động tiêu cực đối với kinh tế thế giới. Theo các số liệu mới được công bố, nhu cầu tiêu thụ dầu mỏ toàn cầu đang giảm với tốc độ nhanh nhất kể từ đại dịch Covid-19, trong khi dự trữ dầu thế giới cũng ghi nhận mức suy giảm mạnh nhất trong nhiều năm qua. Tại Mỹ, giá xăng đã tăng khoảng 50% kể từ khi xung đột bùng phát.

Cùng ngày, Trung tâm Điều phối thương mại hàng hải của Anh (UKMTO) cho biết một tàu hàng đi qua eo biển Hormuz đã bị trúng "một vật thể chưa xác định". Cơ quan này chưa công bố quốc tịch tàu, thương vong hay mức độ thiệt hại, song cảnh báo tình hình an ninh hàng hải tại khu vực vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trong khi đó, mặt trận ngoại giao tiếp tục được đẩy mạnh với chuyến thăm Bắc Kinh của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Đây là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa ngoại trưởng Iran và Trung Quốc kể từ khi chiến sự bùng phát.

Phát biểu sau cuộc hội đàm với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, ông Araghchi khẳng định quan hệ hợp tác giữa hai nước "ngày càng bền chặt trong hoàn cảnh hiện nay", đồng thời nhấn mạnh hai bên sẽ tiếp tục triển khai chương trình đối tác chiến lược 25 năm ký năm 2021.

Washington thời gian gần đây liên tục kêu gọi Bắc Kinh sử dụng ảnh hưởng đối với Tehran để thúc đẩy chấm dứt xung đột và nối lại hoạt động hàng hải bình thường tại Hormuz. Trung Quốc hiện là một trong những đối tác kinh tế và năng lượng lớn nhất của Iran, đồng thời có lợi ích trực tiếp trong việc duy trì ổn định tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược này.

Liên quan hồ sơ hạt nhân Iran, Mỹ tiếp tục khẳng định Tehran không cần làm giàu uranium cho mục đích dân sự và cho rằng lượng vật liệu hạt nhân hiện có của Iran cần được xử lý thông qua cơ chế đàm phán quốc tế. Tổng thống Trump cũng nhấn mạnh ưu tiên của Washington vẫn là đạt được thỏa thuận với Iran thay vì kéo dài đối đầu quân sự.

Về phía Tehran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết nước này đang nỗ lực nhằm sớm chấm dứt xung đột, đồng thời khẳng định Iran "không có thái độ thù địch" với các quốc gia láng giềng, đặc biệt là các nước vùng Vịnh. Ông Baghaei nhấn mạnh quan hệ của Iran với các nước trong khu vực được xây dựng trên cơ sở "tôn trọng lẫn nhau và lợi ích chung", song cảnh báo căng thẳng kéo dài từ cuối tháng 2 đến nay đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến ổn định khu vực và các tuyến giao thương quốc tế.

Triển vọng hạ nhiệt căng thẳng hiện được đánh giá phụ thuộc lớn vào khả năng Mỹ và Iran tìm được "lối thoát thể diện" cho cả hai bên. Dù Washington phát tín hiệu ưu tiên ngoại giao, Iran hiện vẫn duy trì lập trường cứng rắn, chưa chấp nhận từ bỏ chương trình hạt nhân và tiếp tục kiểm soát chặt eo biển Hormuz.