Nghị quyết 02 tạo bước ngoặt cải cách và nâng tầm môi trường kinh doanh năm 2026

Bước ngoặt từ những mục tiêu định lượng trong Nghị quyết 02

Nghị quyết 02/NQ-CP năm 2026 được xem là kim chỉ nam cho các bộ, ngành và địa phương trong việc cải thiện môi trường đầu tư. Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, không còn là những lời kêu gọi chung chung, bản kế hoạch hành động lần này đi kèm với các chỉ số cụ thể về thời gian giải quyết thủ tục, chi phí tuân thủ pháp luật và mức độ hài lòng của người dân. Chính phủ yêu cầu 100% thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp phải được thực hiện trên môi trường điện tử, giảm thiểu tối đa sự tiếp xúc trực tiếp nhằm loại bỏ chi phí không chính thức. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế số đang trở thành động lực tăng trưởng chính, đòi hỏi một hệ thống quản trị công tương xứng về tốc độ và tính minh bạch.

Đáng chú ý, các chuyên gia đều thống nhất rằng việc định lượng hóa các mục tiêu cải cách là "liều thuốc đặc trị" cho tình trạng trì trệ. TS kinh tế Lê Duy Bình đánh giá, việc cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu trong việc thực hiện Nghị quyết 02 là một bước tiến vượt bậc. "Khi sự thăng tiến của cán bộ gắn liền với chỉ số hài lòng của doanh nghiệp tại địa phương, chúng ta sẽ thấy một cuộc đua tích cực về cải cách. Đây không chỉ là thay đổi về thủ tục mà là thay đổi về tư duy quản trị từ 'cho phép' sang 'phục vụ", ông Bình nhận định.

Đồng quan điểm, ông Phạm Tấn Công, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), khẳng định rằng, niềm tin của doanh nhân đang được củng cố khi thấy Chính phủ thực sự lắng nghe và phản hồi kịp thời qua các hội nghị đối thoại trực tiếp thường niên. Theo báo cáo mới nhất của VCCI, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn do thủ tục hành chính chồng chéo đã giảm đáng kể trong những ngày đầu năm 2026, nhờ vào việc thực thi quyết liệt các nhóm giải pháp trong Nghị quyết 02. Các doanh nghiệp hiện nay không chỉ đòi hỏi sự nhanh chóng mà còn cần sự tiên liệu được của chính sách.

Từ góc độ thực tế sản xuất, ông Nguyễn Tiến Trình, Giám đốc điều hành một doanh nghiệp cơ khí chế tạo tại Khu công nghiệp Bắc Thăng Long chia sẻ: "Đối với ngành cơ khí, đặc thù là vốn đầu tư lớn và chu kỳ hoàn vốn dài, chúng tôi rất sợ các quy định thay đổi đột ngột hoặc các rào cản về điều kiện kinh doanh không rõ ràng. Việc Chính phủ cam kết giảm chi phí tuân thủ pháp luật và số hóa hoàn toàn thủ tục đã giúp doanh nghiệp mạnh dạn hơn trong việc nhập khẩu dây chuyền công nghệ mới. Chúng tôi kỳ vọng việc thực thi Nghị quyết 02 sẽ xóa bỏ tình trạng mỗi nơi hiểu luật một kiểu, giúp môi trường kinh doanh trở nên phẳng và minh bạch hơn".

Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua thực thi liêm chính

Mục tiêu của năm 2026 không chỉ là lọt vào nhóm các quốc gia dẫn đầu ASEAN về môi trường kinh doanh mà còn phải tiệm cận với các tiêu chuẩn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Để làm được điều này, sự liêm chính trong thực thi công vụ được đặt lên hàng đầu. Các rào cản về kiểm tra chuyên ngành và logistics cần được xử lý triệt để nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp, từ đó gia tăng sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc cắt giảm danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện và xóa bỏ các "giấy phép con" biến tướng là nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Tài chính đặc biệt chú trọng.

Dưới góc nhìn của doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ cao, bà Trần Thu Hà, giám đốc một công ty sản xuất linh kiện điện tử xuất khẩu nhận định, sự chuyển dịch của dòng vốn FDI vào Việt Nam năm 2026 đòi hỏi sự tinh gọn tối đa về quy trình hậu kiểm. "Hiện nay, chúng tôi vẫn mất khá nhiều thời gian cho việc giải trình các chứng chỉ môi trường và tiêu chuẩn kỹ thuật do sự thiếu đồng nhất giữa quy định của địa phương và trung ương. Chúng tôi rất hoan nghênh tinh thần Nghị quyết 02 khi nhấn mạnh vào việc hậu kiểm thay vì tiền kiểm. Nếu cơ chế này được thực thi nghiêm túc, doanh nghiệp có thể rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế từ 3-4 tuần xuống còn vài ngày, tạo lợi thế cạnh tranh rất lớn trước các đối thủ trong khu vực", bà Hà nhấn mạnh.

Trong khi đó đối với một số doanh nghiệp logistics, việc đồng bộ hóa dữ liệu giữa các cảng biển và cơ quan hải quan đã giúp giảm thời gian thông quan xuống còn một nửa so với 2 năm trước. Tuy nhiên, các hiệp hội ngành hàng vẫn kiến nghị cần có sự thống nhất hơn nữa giữa các luật như Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản để tránh tình trạng "đợi hướng dẫn". Sự vênh nhau giữa các văn bản quy phạm pháp luật vẫn là "điểm nghẽn" khiến nhiều dự án đầu tư quy mô lớn chưa thể triển khai ngay, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Thảo, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương - CIEM lưu ý rằng, cải cách môi trường kinh doanh năm 2026 phải đi vào thực chất, tránh hiện tượng "trên nóng, dưới lạnh". Bà Thảo nhấn mạnh: "Chúng ta đã có khung pháp lý tốt từ Nghị quyết 02, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào khâu thực thi tại các sở, ngành địa phương. Việc hậu kiểm thay vì tiền kiểm cần được áp dụng rộng rãi để tạo không gian sáng tạo cho doanh nghiệp".

Có thể thấy, lộ trình cải cách thể chế năm 2026 đang đứng trước những vận hội mới nhưng cũng đầy thách thức. Việc kiên định với các mục tiêu của Nghị quyết 02 không chỉ giúp Việt Nam cải thiện thứ hạng trên các bảng xếp hạng quốc tế mà quan trọng hơn là tạo ra một hệ sinh thái kinh doanh công bằng, an toàn. Khi thể chế thực sự được khơi thông đồng bộ, môi trường kinh doanh năm 2026 sẽ trở thành bệ phóng vững chắc cho mục tiêu phát triển kinh tế nhanh và bền vững của đất nước, đưa Việt Nam tiến gần hơn tới khát vọng trở thành quốc gia có thu nhập cao vào giữa thế kỷ./.