Nhiều hạ tầng năng lượng bị tấn công, nông nghiệp toàn cầu đối mặt khủng hoảng kép

Dù Mỹ và Israel tạm hoãn các cuộc tấn công nhằm vào Iran, triển vọng về một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran vẫn hết sức mờ mịt. Các cuộc tấn công đáp trả lẫn nhau giữa hai bên thời gian qua cũng đã có sự điều chỉnh, với mục tiêu chuyển dần từ các căn cứ quân sự sang những mắt xích sống còn của nền kinh tế. Các nhà máy điện, cơ sở dầu khí và tàu chở dầu lần lượt trở thành mục tiêu tấn công.

Để đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel, từ tháng 7 vừa qua, Iran đã mở rộng mục tiêu tấn công từ các căn cứ quân sự sang hạ tầng năng lượng và dân sự thiết yếu của các đồng minh Mỹ tại vùng Vịnh.

Kuwait là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong đợt leo thang mới này. Các cuộc tấn công bằng thiết bị không người lái và tên lửa của Iran đã đánh trúng nhà máy điện và cơ sở lọc nước biển của Kuwait, gây hỏa hoạn và thiệt hại nghiêm trọng. Chính phủ nước này sau đó phải yêu cầu người dân tiết kiệm điện trong giờ cao điểm giữa mùa hè nắng nóng khắc nghiệt.

Hoạt động vận chuyển năng lượng qua vùng biển trong khu vực cũng bị đe dọa nghiêm trọng. Ngày 31/7, Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh báo cáo 2 sự cố liên tiếp ngoài khơi Oman.

Một tàu chở dầu bị vật thể bay lạ đánh trúng, khiến khu vực buồng máy hư hỏng nặng. Trong khi đó, thuyền trưởng của một tàu khác báo cáo có vụ nổ lớn xảy ra ngay sát mạn tàu. Những vụ việc này làm gia tăng lo ngại về rủi ro khi di chuyển qua các eo biển chiến lược ở Trung Đông.

Trước đó, ngày 7/7, Iran đã tấn công 3 tàu thương mại ngoài khơi Oman. Đáng chú ý là các vụ tấn công nhằm vào tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng Al Rekayyat của Qatar và siêu tàu chở dầu Wedyan treo cờ Saudi Arabia, gây thiệt hại đáng kể và đẩy giá dầu thế giới tăng vọt.

Trong khi đó, lực lượng Houthi, đồng minh của Iran tại Yemen, cũng tiến hành các cuộc tấn công lớn nhằm vào cơ sở dầu mỏ của Saudi Arabia và những tàu chở dầu có liên hệ với nước này tại eo biển Bab al-Mandeb.

Diễn biến leo thang đã khiến hoạt động vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz và eo biển Bab al-Mandeb bị gián đoạn nghiêm trọng, đặt toàn bộ hệ thống năng lượng Trung Đông trong tình trạng báo động đỏ.

Giá dầu tăng mới chỉ là một phần. Điều khiến các tổ chức quốc tế lo ngại hơn là nguy cơ đứt gãy nguồn cung phân bón toàn cầu, khi eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển hơn một nửa lượng urê và amoniac xuất khẩu của các nước vùng Vịnh. Khi phân bón trở nên khan hiếm, nông dân sẽ là những người chịu ảnh hưởng đầu tiên.

Những cánh đồng lúa mì tại Australia đang trải qua một trong những mùa vụ đáng lo ngại nhất trong nhiều năm. Gia đình nông dân Justin Everitt đã gắn bó với nghề nông suốt 6 thế hệ, nhưng năm nay, ông buộc phải cắt giảm một nửa diện tích gieo trồng vì chi phí sản xuất vượt quá khả năng chịu đựng.

Giá phân bón tại Australia gần như tăng gấp đôi chỉ trong vài tháng. Giá nhiên liệu cũng tăng cao, trong khi hạn hán kéo dài tiếp tục ảnh hưởng đến mùa vụ.

“Với 3 sức ép cùng lúc từ thời tiết, giá nhiên liệu và giá phân bón, tôi cho rằng sản lượng nông nghiệp sẽ sụt giảm trên khắp Australia. Có lẽ hầu hết nông dân sẽ phải thắt chặt chi tiêu, cố gắng cầm cự để vượt qua mùa vụ này và còn đủ khả năng tiếp tục sản xuất vào năm sau. Điều quan trọng nhất lúc này là phải giữ được nguồn lực để có thể quay lại gieo trồng trong vụ tới”, ông Justin Everitt, nông dân Australia, cho biết.

Nếu Australia, nước xuất khẩu lúa mì lớn thứ 3 thế giới, phải thu hẹp sản xuất thì tại Sudan, tình hình còn nghiêm trọng hơn. Giá phân bón tại Sudan đã tăng 67% so với cùng kỳ năm trước, trong khi giá dầu diesel dùng cho máy bơm tưới tiêu tăng hơn gấp đôi.

Chi phí sản xuất leo thang khiến nhiều nông dân không còn đủ khả năng đầu tư, buộc phải bỏ không phần lớn diện tích canh tác. Các chuyên gia cảnh báo tình trạng này sẽ khiến Sudan lún sâu hơn vào khủng hoảng trong bối cảnh quốc gia này vốn đã kiệt quệ vì chiến tranh.

“Cuộc chiến gần đây liên quan đến Iran như xát thêm muối vào vết thương. Nếu nông dân Sudan giảm diện tích gieo trồng, cắt giảm lượng phân bón hoặc hầu như không sử dụng phân bón, tổng sản lượng có thể sụt giảm từ 40% trở lên”, ông Sadig Elamin, chuyên gia Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc tại Sudan, nhận định.

Tác động của cuộc khủng hoảng không dừng lại ở một mùa vụ. Giá năng lượng và phân bón tăng sẽ kéo theo năng suất giảm, lương thực khan hiếm và nguy cơ nạn đói kéo dài nhiều năm.