Nở rộ các cơ sở sản xuất tái chế giấy không phép tại nhiều địa phương

Với chủ trương không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế, thời gian qua, tỉnh Bắc Ninh đã hoàn tất việc đóng cửa toàn bộ các cơ sở sản xuất tái chế giấy tại các làng nghề và cụm công nghiệp gây ô nhiễm. Khi địa phương này không cho phép hoạt động, nhiều chủ cơ sở sản xuất giấy đã tìm cách di dời nhà máy đến các tỉnh, thành khác để tiếp tục sản xuất. Phát triển kinh tế nhằm gia tăng thu nhập luôn được khuyến khích, nhưng quan trọng hơn, lợi nhuận không thể được tạo ra từ việc hủy hoại môi trường. Bài học từ các làng nghề và cụm công nghiệp ô nhiễm ở Bắc Ninh vẫn còn nguyên giá trị.

Tại xã Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ, nhiều nhà xưởng nằm trong khuôn viên Hợp tác xã Giấy Phù Ninh đã được đưa vào hoạt động trở lại. Dựa vào lượng nguyên liệu tập kết cùng hệ thống máy móc phía bên trong, có thể nhận thấy đây là các dây chuyền sản xuất tái chế giấy.

Theo báo cáo của Phòng Kinh tế – UBND xã Phù Ninh, hoạt động sản xuất giấy tại Hợp tác xã Giấy Phù Ninh được khôi phục từ cuối năm 2024, sau nhiều năm ngừng hoạt động. Trên giấy tờ, các nhà xưởng vẫn thuộc hợp tác xã, nhưng theo lãnh đạo Phòng Kinh tế xã, sau khi sửa chữa, cải tạo, đơn vị này đã liên kết với một số chủ cơ sở từ Bắc Ninh để vận hành nhà xưởng.

Ông Nguyễn Ngọc Quang, Phó Trưởng Phòng Kinh tế – UBND xã Phù Ninh, cho biết: “Không cho đơn vị nào thuê cả. Thuê đơn vị của Bắc Ninh về giám sát, lắp đặt máy móc… Theo báo cáo của họ đang liên kết với các đơn vị ở Bắc Ninh để lắp đặt máy móc và sản xuất… Họ báo cáo là đang thương thảo nội dung liên kết chứ chưa ký hợp đồng liên kết". 

Theo quy định, sản xuất tái chế giấy thuộc nhóm ngành nghề có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, do đó trước khi hoạt động bắt buộc phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường và được cơ quan có thẩm quyền cấp phép. Tuy nhiên tại đây, các quy định này gần như không được tuân thủ, khiến hồ sơ xin cấp phép không được thông qua.

Ông Nguyễn Vĩnh An, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường – Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ, cho biết: “Chúng tôi tiếp nhận hồ sơ và đã trả lại vì không đáp ứng điều kiện theo quy định". 

Tại cụm Công nghiệp Âu Lâu (phường Âu Lâu, tỉnh Lào Cai), dãy nhà xưởng của Công ty Quế Minh Nghĩa với hệ thống máy móc tái chế giấy cũng đang hoạt động trong tình trạng tương tự. Đây là các cơ sở sản xuất “3 không”: không có giấy phép môi trường, không có báo cáo đánh giá tác động môi trường và không đủ điều kiện phòng cháy chữa cháy.

Ông Nguyễn Quốc Huy, Phó Chủ tịch UBND phường Âu Lâu, cho biết: “Hồ sơ về môi trường đã được tỉnh thẩm duyệt đánh giá tác động môi trường. Còn nghiệm thu đánh giá thì chưa được, đang làm hồ sơ thủ tục để xin được cấp phép". 

Ngay tại khu đất kế bên, một nhà xưởng rộng hàng chục nghìn m² đang được xây dựng. Trên hồ sơ xin cấp phép, Công ty Gỗ Hồng Nguyên đăng ký xây dựng nhà máy sản xuất ván ép. Tuy nhiên, thực tế, doanh nghiệp lại lắp đặt dây chuyền tái chế giấy phế liệu với công suất lớn.

Ông Nguyễn Quốc Huy cho biết thêm: “Đối với doanh nghiệp này, đang kiểm tra xác minh… Trước đây chưa có đầy đủ giấy tờ và đình chỉ thi công". 

Mặc dù công trình đang trong thời gian bị đình chỉ, nhưng chỉ sau 2 tháng, khu đất trống trước đây đã trở thành một nhà xưởng gần hoàn thiện. Với tiến độ như vậy, nhà máy tái chế giấy có thể sẽ sớm hình thành.

Nhiều cơ sở tái chế giấy không phép hoạt động chui, gây ô nhiễm kéo dài

Dù chưa có thống kê đầy đủ về số lượng cơ sở tái chế giấy mới phát sinh tại các tỉnh Phú Thọ và Lào Cai, nhưng sự nở rộ của các nhà xưởng này đang đặt ra hàng loạt vấn đề đối với công tác thẩm định, thu hút đầu tư và quản lý cấp phép môi trường tại địa phương. Bởi dù vị trí đặt nhà xưởng hay lớp vỏ công trình có thể là mới, nhưng thiết bị, dây chuyền và công nghệ tái chế bên trong đều là cũ, và các đơn vị này có nhiều thủ đoạn để hoạt động chui.

Tại xã Phù Ninh (tỉnh Phú Thọ), UBND xã đã ra quyết định xử phạt 320 triệu đồng đối với Hợp tác xã giấy Phù Ninh vì hành vi xả thải khi chưa được cấp giấy phép môi trường, đồng thời đình chỉ hoạt động sản xuất trong 4,5 tháng kể từ đầu tháng 8.

Dù vậy, người quản lý cơ sở vẫn phủ nhận việc vận hành nhà xưởng: “Có 3 dây chuyền này thôi, cải tạo lại từ ngày xưa… Có hoạt động đâu. Sáng nay có hoạt động đâu". 

Thông tin này trùng với kết quả kiểm tra nhiều lần của UBND xã Phù Ninh.

Ông Nguyễn Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Phù Ninh, cho biết: “Những lần trước kiểm tra thì họ không hoạt động… Tại các thời điểm kiểm tra thì không hoạt động sản xuất.”

Tuy nhiên, tại thời điểm phóng viên có mặt cùng lực lượng chức năng, các cỗ máy bất ngờ dừng hẳn. Trước đó khoảng 30 phút, dây chuyền vẫn vận hành hết công suất, khói đen từ lò hơi xả lên bầu trời dày đặc.

Ông Nguyễn Vĩnh An, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh Phú Thọ, khẳng định: “Cái này xã phải chịu trách nhiệm". 

Tại cụm công nghiệp Âu Lâu (tỉnh Lào Cai), các xưởng tái chế giấy cũng đang hoạt động trong tình trạng chưa được cấp phép vận hành. Các bể chứa nước thải từng lộ thiên nay đã được che bạt kín, nhưng dòng nước thải chảy thẳng ra suối thì không thể che giấu.

Người dân địa phương bức xúc: “Thối lắm, dân không thể nào chịu được… Mùi không thể tả được.” 

Theo lãnh đạo UBND phường Âu Lâu, doanh nghiệp hiện chưa được phép vận hành chính thức, toàn bộ hoạt động được gọi là “chạy thử”.

Ông Nguyễn Quốc Huy, Phó Chủ tịch UBND phường Âu Lâu (tỉnh Lào Cai), cho biết: “Doanh nghiệp làm công văn xin Sở chạy thử. Trước yêu cầu của doanh nghiệp thì địa phương đồng ý chứ? Chưa nhất trí việc đó". 

Dù không được địa phương đồng ý, các dây chuyền vẫn hoạt động bình thường dưới mác “chạy thử”.

Theo tính toán, với mỗi tấn giấy phế liệu được tái chế mà không đầu tư xử lý môi trường, chủ cơ sở có thể thu lợi khoảng 2,5 triệu đồng. Với công suất một dây chuyền lên tới 100 tấn/ngày, số tiền thu về đạt hàng chục triệu đồng mỗi ngày, và con số hàng tháng là rất lớn.

Ông Hoàng Dương Tùng, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nhấn mạnh: “Nếu doanh nghiệp cố tình hủy hoại môi trường… thì chính quyền cần xử lý nhanh chóng, quyết liệt. Nếu xử lý không quyết liệt thì cũng cần xử lý cả cơ quan quản lý thiếu giám sát". 

Thực tế thời gian qua, dù nhiều cơ sở bị xử phạt đến vài trăm triệu đồng, hành vi vi phạm vẫn tiếp diễn. Các chủ lò tái chế sẵn sàng nộp phạt để tồn tại, miễn là máy còn chạy — bởi mỗi ngày hoạt động là mỗi ngày có tiền.