Sau World Cup 2026™: Khi cuộc chiến chống phát lậu bước sang một giai đoạn mới

Ảnh minh họa được thiết kế với sự hỗ trợ của AI phục vụ nhu cầu biên tập của Thời báo VTV.

Đó là một câu hỏi thực tiễn đặt ra sau FIFA World Cup 2026™ - khi mà hàng nghìn website bị chặn, hàng trăm tên miền bị thu giữ nhưng các đường link phát lậu vẫn liên tục xuất hiện - thậm chí còn nhiều hơn với cấp số nhân...

Càng chặn, càng mọc

Hàng trăm tên miền bị thu giữ, sau đó, hàng trăm thậm chí hàng ngàn tên miền khác với nội dung vi phạm tương tự lại xuất hiện.

Đó gần như là vòng lặp quen thuộc của cuộc chiến chống xâm phạm bản quyền trên Internet. Trong nhiều năm, các chủ thể quyền liên tục phát hiện và yêu cầu gỡ bỏ những website phát sóng trái phép, trong khi các đối tượng vi phạm cũng không ngừng thay đổi tên miền, chuyển máy chủ hoặc xây dựng hạ tầng mới để tiếp tục hoạt động. Mỗi chiến dịch truy quét đều mang lại kết quả nhất định, nhưng cũng nhanh chóng mở ra một cuộc rượt đuổi khác.

FIFA World Cup 2026™ khiến vòng lặp ấy hiện lên rõ nét hơn bao giờ hết.

Trong thời gian giải đấu diễn ra, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) phối hợp với Cơ quan Điều tra An ninh Nội địa (HSI), Trung tâm Điều phối Quyền sở hữu trí tuệ quốc gia (National Intellectual Property Rights Coordination Center), FIFA cùng nhiều chủ thể quyền triển khai Operation Offsides (Chiến dịch Việt vị) - một trong những chiến dịch chống phát lậu quy mô lớn nhất từng được thực hiện đối với một sự kiện thể thao. Hàng trăm tên miền phát sóng trái phép bị thu giữ ngay trong những tuần đầu tiên của giải đấu và tiếp tục tăng trong suốt thời gian World Cup diễn ra.

Đó là một chiến dịch thành công về mặt thực thi. Nhưng nó cũng phơi bày một nghịch lý mà nhiều chủ thể quyền trên thế giới đều đang đối mặt: một website bị đóng thì nhiều website khác có thể xuất hiện ngay sau đó. Công nghệ khiến việc xây dựng lại một hệ thống phát lậu trở nên nhanh, rẻ và linh hoạt hơn rất nhiều so với trước đây.

Vì thế, câu hỏi mà nhiều quốc gia bắt đầu đặt ra không còn là làm thế nào để đóng thêm một website phát lậu. Điều họ muốn tìm lời giải là: Vì sao sau hàng chục năm truy quét, thị trường phát lậu vẫn tiếp tục tồn tại?

Khi thế giới thay đổi cách đặt vấn đề: Từ "đánh vào nguồn cung" đến "giảm nhu cầu"

Những diễn biến trong năm 2026 cho thấy sự thay đổi ấy đang dần hình thành.

Tại Italy, sau khi triệt phá một mạng lưới IPTV lậu gây thiệt hại hàng trăm triệu euro cho các đơn vị nắm giữ bản quyền, lực lượng chức năng không chỉ xử lý những đối tượng vận hành mà còn đưa khoảng 1.000 người sử dụng dịch vụ IPTV trái phép vào diện xử lý. Tại Ireland, Tòa án Tối cao chấp thuận yêu cầu của Sky buộc nền tảng thanh toán Revolut cung cấp thông tin của hơn 300 thuê bao IPTV lậu phục vụ điều tra. Trong khi đó, tại Pháp, các vụ việc liên quan đến người sử dụng IPTV lậu cũng bắt đầu xuất hiện sau quá trình bóc gỡ những đường dây phát sóng trái phép.

Theo luật sư Lê Xuân Lộc, Giám đốc Sở hữu trí tuệ, Công ty Luật TNHH T&G, điều đáng chú ý không nằm ở việc một số quốc gia bắt đầu xử lý người sử dụng cuối cùng, mà ở sự thay đổi trong tư duy thực thi. Khi các mô hình xâm phạm bản quyền ngày càng được tổ chức chuyên nghiệp và vận hành như một hoạt động kinh doanh, việc chỉ tập trung vào website phát lậu không còn đủ để giải quyết tận gốc vấn đề. Tuy nhiên, mỗi quốc gia sẽ có cách tiếp cận khác nhau, phù hợp với hệ thống pháp luật và điều kiện thực tiễn của mình.

Nói cách khác, website phát lậu không còn được nhìn nhận là toàn bộ vấn đề, mà chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất của một hệ sinh thái vi phạm ngày càng phức tạp. Khi một mắt xích bị cắt bỏ, những mắt xích khác vẫn có thể giúp thị trường này tiếp tục vận hành. Đó cũng là lý do nhiều quốc gia bắt đầu mở rộng góc nhìn, không chỉ tập trung vào việc xử lý từng website, mà hướng tới toàn bộ cơ chế đang nuôi dưỡng thị trường phát lậu.

World Cup chỉ là phép thử

Nếu những gì diễn ra tại Mỹ hay châu Âu cho thấy một xu hướng mới trong tư duy thực thi, thì FIFA World Cup 2026™ lại là dịp để xu hướng đó được kiểm chứng trong điều kiện khắc nghiệt nhất.

Không nhiều loại tài sản trí tuệ tạo ra áp lực về thời gian như bản quyền thể thao trực tiếp. Một bộ phim bị phát tán trái phép hôm nay vẫn còn cơ hội khai thác thương mại ở nhiều nền tảng khác trong những ngày hoặc nhiều tháng sau đó. Nhưng với bóng đá, giá trị lớn nhất của bản quyền gần như chỉ tồn tại trong đúng khoảng thời gian trận đấu diễn ra.

Chỉ cần một trận đấu bị phát sóng trái phép trong 90 phút bóng lăn, quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền trên thực tế đã bị xâm phạm. Website có thể bị gỡ sau đó, tên miền có thể bị thu hồi, nhưng giá trị thương mại của buổi phát sóng trực tiếp thì không thể lấy lại.

Đó là lý do tốc độ luôn là yếu tố quyết định của công tác bảo vệ bản quyền thể thao.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy áp lực ấy lớn hơn nhiều so với những gì các con số đơn thuần có thể phản ánh. Tại FIFA World Cup 2026™, hệ thống giám sát của VTV và đối tác đã phát hiện hàng chục ngàn URL vi phạm, tương ứng khoảng gần 2.000 tên miền phát sóng trái phép sau khi đã loại trừ các nền tảng mạng xã hội. Trong khi đó, với một giải bóng đá cấp câu lạc bộ hấp dẫn nhất thế giới kéo dài khoảng 9 tháng tổng số URL vi phạm được ghi nhận cũng chỉ ở mức tương đương.

Điều đó cho thấy World Cup không tạo ra một loại hình vi phạm mới. Giải đấu chỉ khiến mọi vấn đề vốn tồn tại trên môi trường số bộc lộ với mật độ và tốc độ cao hơn. Những gì thường diễn ra trong nhiều tháng được nén lại chỉ trong vài tuần.

Chính vì vậy, bài toán đặt ra cũng không còn đơn thuần là phát hiện được bao nhiêu website vi phạm. Điều quan trọng hơn là liệu hệ thống thực thi có đủ nhanh để theo kịp tốc độ phát sinh của các hành vi xâm phạm bản quyền hay không.

Theo luật sư Hoàng Thái Sơn, Công ty Luật TNHH Tilleke & Gibbins (Việt Nam), đây là lý do việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số không thể chỉ đặt lên vai một chủ thể. Hiệu quả thực thi phụ thuộc vào sự phối hợp của nhiều mắt xích, từ chủ thể quyền, cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng thực thi, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian Internet cho tới các nền tảng số. Chỉ khi toàn bộ chuỗi này vận hành đồng bộ, các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ mới có thể phát huy hiệu quả trong bối cảnh hành vi vi phạm diễn ra theo thời gian thực.

Nhìn từ góc độ đó, FIFA World Cup 2026™ không chỉ là câu chuyện về một giải đấu có giá trị bản quyền lớn. Nó giống như một phép thử đối với năng lực thực thi trong môi trường số, nơi mọi điểm nghẽn của hệ thống đều bộc lộ rõ ràng dưới áp lực của một sự kiện có hàng triệu người theo dõi cùng lúc.

Một bài toán không chỉ dành cho World Cup

Có một điểm đáng chú ý là những vấn đề được World Cup phơi bày sẽ không biến mất khi giải đấu khép lại. Những website phát sóng trái phép của World Cup rồi sẽ chuyển sang Champions League, Ngoại hạng Anh, các giải quần vợt Grand Slam hay những sự kiện giải trí có sức hút lớn. Tên miền có thể thay đổi, nội dung có thể thay đổi, nhưng cách thức vận hành của thị trường phát lậu gần như không thay đổi.

Bởi vậy, điều mà World Cup 2026™ để lại không phải là bài toán của riêng bóng đá.

Đó là bài toán về khả năng bảo vệ tài sản trí tuệ trong một môi trường mà nội dung có thể được sao chép, phát tán và lan truyền chỉ trong vài giây. Khi công nghệ giúp việc tạo ra một website mới trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, hiệu quả của công tác thực thi sẽ không còn được quyết định bởi số lượng website bị đóng cửa, mà bởi khả năng phối hợp của cả hệ thống để phản ứng đủ nhanh trước các hành vi vi phạm.

Có lẽ, đó mới là thay đổi lớn nhất sau FIFA World Cup 2026™.

Cuộc chiến chống phát lậu vẫn sẽ tiếp tục với những chiến dịch truy quét quy mô lớn như Operation Offsides. Các website vi phạm vẫn sẽ bị phát hiện và xử lý. Nhưng song song với đó, nhiều quốc gia cũng đang chuyển từ tư duy xử lý từng vụ việc sang tư duy xây dựng một cơ chế thực thi đủ linh hoạt để theo kịp sự vận động của môi trường số.

World Cup đã khép lại. Nhưng thách thức mà giải đấu để lại sẽ còn hiện diện ở mọi sự kiện có giá trị bản quyền. Và có lẽ, câu hỏi lớn nhất sau World Cup không còn là làm thế nào để đóng thêm một website phát lậu, mà là làm thế nào để hệ thống bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đủ nhanh trước một môi trường mà hành vi vi phạm luôn thay đổi nhanh hơn chính nó.