Máy bay chữa cháy thả nước xuống đám cháy rừng bùng phát do nắng nóng trong khu vực rừng rậm tại Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 9/9/2026. (Ảnh: Reuters)
Những con số báo động
Ngày 17/11, tổ chức môi trường Germanwatch của Đức công bố báo cáo Chỉ số Rủi ro Khí hậu 2027 (CRI 2027), đánh giá những thiệt hại về người và kinh tế do các hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra trên toàn thế giới trong giai đoạn 1996-2025. Báo cáo được công bố trong thời gian diễn ra Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) tại Thổ Nhĩ Kỳ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tác động của thiên tai và thời tiết cực đoan không chỉ tập trung tại các quốc gia có thu nhập thấp, mà còn ngày càng trở thành thách thức lớn đối với những nền kinh tế phát triển. Trong đó, nắng nóng được xác định là hiện tượng gây nhiều trường hợp tử vong nhất, trong khi bão, lũ lụt và các thảm họa liên quan tiếp tục gây thiệt hại nghiêm trọng đối với cơ sở hạ tầng, sản xuất và đời sống người dân. Theo Germanwatch, trong 30 năm từ 1996 đến 2025, thế giới đã trải qua gần 10.000 thảm họa liên quan đến thời tiết và khí hậu, bao gồm các đợt nắng nóng, bão nhiệt đới, mưa bão và lũ lụt.

Một nhà máy thủy điện bị hư hại nghiêm trọng sau trận lũ lụt ở Rasuwa, Nepal, ngày 14/11/2026. (Ảnh AP)
Những hiện tượng thời tiết cực đoan này khiến hơn 916.000 người thiệt mạng, ảnh hưởng tới khoảng 5,5 tỷ lượt người và gây thiệt hại kinh tế trực tiếp hơn 4.700 tỷ USD, tính theo giá trị đã điều chỉnh lạm phát. Tổng thiệt hại này gần tương đương quy mô Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hiện nay của Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu. Các con số trên chưa bao gồm đầy đủ những tổn thất kinh tế gián tiếp như gián đoạn hoạt động sản xuất, suy giảm năng suất lao động, mất thu nhập hoặc các chi phí xã hội kéo dài sau thiên tai.
Riêng năm 2025, thế giới ghi nhận 367 hiện tượng thời tiết cực đoan, khiến gần 35.000 người thiệt mạng, ảnh hưởng tới hơn 100 triệu người và gây thiệt hại kinh tế trực tiếp trên 158 tỷ USD. Theo báo cáo, nắng nóng chiếm gần 70% số ca tử vong do thời tiết cực đoan trong năm 2025, tương đương 24.407 người. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với mức khoảng 40% trong toàn bộ giai đoạn 1996-2025.
Trong khi nắng nóng là nguyên nhân gây tử vong lớn nhất, lũ lụt là loại hình thiên tai ảnh hưởng tới số người nhiều nhất trong ba thập kỷ qua. Xét về thiệt hại kinh tế, các trận bão gây ra tổn thất lớn nhất.
Những người lao động nghỉ ngơi dưới bóng cây giữa đợt nắng nóng gay gắt ở Karachi, Pakistan, tháng 10/2026 (Ảnh: Reuters)
Tuy nhiên, Germanwatch lưu ý số người thiệt mạng thực tế có thể cao hơn đáng kể so với thống kê, đặc biệt tại những quốc gia đang phát triển, nơi hệ thống ghi nhận và đánh giá tác động của thiên tai còn hạn chế. Các trường hợp tử vong liên quan đến nắng nóng cũng thường khó được xác định đầy đủ, do nhiệt độ cao có thể làm trầm trọng thêm những bệnh lý sẵn có thay vì trực tiếp gây ra một nguyên nhân tử vong dễ nhận diện.
Báo cáo cũng chỉ ra sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia về khả năng chống chịu và phục hồi sau thiên tai. Trong bảng xếp hạng những nước chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất giai đoạn 1996-2025, Dominica đứng đầu, tiếp theo là Myanmar và Honduras. Các vị trí còn lại trong nhóm 10 nước gồm Libya, Haiti, Grenada, Philippines, Nicaragua, Bahamas và Ấn Độ. Đáng chú ý, Bahamas là quốc gia có thu nhập cao duy nhất trong nhóm này, trong khi phần lớn các nước còn lại thuộc nhóm thu nhập thấp và trung bình.
Theo Germanwatch, những quốc gia có nguồn lực hạn chế thường phải đối mặt với khó khăn lớn hơn trong quá trình khắc phục hậu quả thiên tai. Các hiện tượng thời tiết cực đoan xảy ra liên tiếp có thể phá hủy những công trình vừa được tái thiết, khiến quá trình phục hồi kéo dài và tạo thêm gánh nặng tài chính. Trong một số trường hợp, thiệt hại do một trận bão gây ra có thể vượt xa quy mô kinh tế hằng năm của quốc gia bị ảnh hưởng. Điển hình là đảo quốc Dominica, nơi thiệt hại do bão Maria năm 2017 gây ra vượt hơn hai lần GDP của nước này trong cùng năm.
Xét riêng năm 2025, Jamaica là quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất, tiếp theo là Sri Lanka và Tây Ban Nha. Thái Lan, Philippines và Pakistan lần lượt đứng ở các vị trí tiếp theo. Tại Jamaica, siêu bão Melissa với cường độ cấp 5 khiến 62 người thiệt mạng và gây thiệt hại ước tính tương đương gần một nửa GDP của nước này.
Ở Sri Lanka, bão Ditwah khiến 823 người thiệt mạng, ảnh hưởng tới hơn 1,7 triệu người và gây thiệt hại khoảng 4,1 tỷ USD. Mưa lớn do bão gây ra đã dẫn đến lũ lụt và sạt lở đất trên diện rộng, tạo nên một trong những thảm họa ngập lụt nghiêm trọng nhất tại quốc gia Nam Á này trong hai thập kỷ.
Tại Australia, báo cáo xếp nước này ở vị trí thứ 29 trong năm 2025, tăng 26 bậc so với năm trước. Một trong những sự kiện đáng chú ý là đợt lũ lụt diện rộng tại miền Đông bang New South Wales vào cuối tháng 5/2025, khi lượng mưa tại một số khu vực vượt 100 mm/ngày.
Các kết quả nghiên cứu cho thấy ngay cả những quốc gia có hệ thống cơ sở hạ tầng phát triển vẫn phải đối mặt với thiệt hại lớn khi xảy ra các hiện tượng thời tiết bất thường. Germanwatch đồng thời nhấn mạnh rằng chỉ số CRI phản ánh mức độ tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan, chứ không trực tiếp xác định tỷ lệ thiệt hại có thể quy cho biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy tình trạng nóng lên toàn cầu do hoạt động của con người đang làm gia tăng cường độ hoặc khả năng xuất hiện của một số loại hình thời tiết cực đoan.
Mối đe dọa đối với sức khỏe và nền kinh tế
Một trong những phát hiện nổi bật của báo cáo là mức độ thiệt hại do nắng nóng cực đoan gây ra, đặc biệt tại châu Âu. Trong năm 2025, Tây Ban Nha đứng thứ ba thế giới về mức độ ảnh hưởng của thời tiết cực đoan, sau Jamaica và Sri Lanka. Pháp, Italy và Romania cũng nằm trong nhóm 20 quốc gia chịu tác động nghiêm trọng nhất.
Trong đó, Tây Ban Nha ghi nhận 7 hiện tượng thời tiết cực đoan trong năm 2025, chưa kể nhiều sự kiện quy mô nhỏ hơn nhưng vẫn gây thiệt hại đáng kể cho các cộng đồng địa phương. Đợt nắng nóng kéo dài từ tháng 4 đến tháng 9 là hiện tượng gây nhiều thương vong nhất tại nước này, với nhiệt độ có thời điểm lên tới 46 độ C. Theo số liệu được báo cáo CRI sử dụng, nắng nóng khiến khoảng 3.893 người thiệt mạng tại Tây Ban Nha trong năm 2025. Con số thực tế có thể cao hơn do những khó khăn trong việc xác định các trường hợp tử vong có liên quan đến nhiệt độ cao.
Mùa hè năm 2025 từng được ghi nhận là mùa hè nóng nhất trong lịch sử quan trắc tại Tây Ban Nha tính đến thời điểm đó, với nhiệt độ trung bình cao hơn 2,1 độ C so với mức trung bình giai đoạn 1991-2020. Tuy nhiên, kỷ lục này đã bị vượt qua trong năm 2026. Nắng nóng kết hợp với điều kiện khô hạn cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ cháy rừng tại Tây Ban Nha. Theo Hệ thống Thông tin Cháy rừng châu Âu (EFFIS), khoảng 382.607 ha rừng và thảm thực vật tại Tây Ban Nha bị thiêu rụi trong năm 2025, tương đương khoảng 1,5 lần diện tích Luxembourg. Các đám cháy ảnh hưởng nghiêm trọng đến những khu vực như Galicia, Asturias, Castilla y León và Extremadura.
Châu Âu trải qua đợt nắng nóng kỷ lục trong mùa hè 2026 (Ảnh: Reuters)
Bên cạnh điều kiện thời tiết, tình trạng suy giảm dân số tại một số vùng nông thôn và những hạn chế trong công tác quản lý rừng cũng được đề cập như các yếu tố làm gia tăng nguy cơ cháy lan. Ngoài nắng nóng và cháy rừng, Tây Ban Nha còn chịu ảnh hưởng của các trận bão và mưa lớn. Trong đó, bão Alice gây thiệt hại kinh tế khoảng 100 triệu USD và ảnh hưởng tới hơn 1.000 người.
Tại Italy, nắng nóng là nguyên nhân gây tử vong đặc biệt nghiêm trọng trong năm 2025, với khoảng 6.710 trường hợp được ghi nhận theo số liệu của báo cáo. Nhiệt độ trong mùa hè tại nước này có thời điểm lên tới 45,7 độ C.
Ở Đức, đợt nắng nóng trong tháng 7 và tháng 8, với nhiệt độ cao nhất khoảng 38,3 độ C, là hiện tượng thời tiết cực đoan duy nhất được ghi nhận trong năm 2025 theo phạm vi thống kê của CRI. Tuy nhiên, đợt nắng nóng này vẫn khiến hơn 2.400 người thiệt mạng.
Theo các chuyên gia y tế, nhiệt độ cao, đặc biệt khi kết hợp với độ ẩm lớn, có thể làm suy giảm khả năng tự điều hòa thân nhiệt của cơ thể. Điều này làm tăng nguy cơ mắc hoặc khiến các bệnh tim mạch, hô hấp, suy thận và biến chứng tiểu đường trở nên nghiêm trọng hơn. Người cao tuổi, trẻ em, người mắc bệnh nền và những người sống trong điều kiện nhà ở không bảo đảm khả năng chống nóng là các nhóm dễ bị tổn thương.
Tác động của nắng nóng không chỉ giới hạn trong lĩnh vực y tế mà còn lan rộng tới hoạt động kinh tế. Đơn cử như tại Đức, mỗi ngày có nhiệt độ vượt 30 độ C có thể gây thiệt hại kinh tế khoảng 124 triệu euro.

Đám cháy rừng do nắng nóng thiêu rụi một khu rừng ở huyện Aksu, tỉnh Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 9/9/2026. (Ảnh: Reuters)
Trên phạm vi toàn cầu, khi nhiệt độ tăng thêm một độ C trong khoảng từ 30 đến 35 độ C, giá trị sản lượng lao động theo giờ có thể giảm trung bình khoảng 1,3 USD trên mỗi lao động. Nhiệt độ cao làm suy giảm năng suất, gia tăng nguy cơ tai nạn lao động và số ngày nghỉ ốm, đặc biệt trong những ngành nghề phải hoạt động ngoài trời như xây dựng, nông nghiệp và vận tải.
Tại một số quốc gia, trong đó có Italy, chính quyền từng phải áp dụng các biện pháp hạn chế lao động ngoài trời vào những thời điểm nóng nhất trong ngày để bảo vệ sức khỏe người lao động. Đối với những người làm việc trong khu vực phi chính thức, như lao động thu hoạch trái cây hoặc buôn bán tại chợ, thu nhập có thể giảm khoảng 40% trong các đợt nắng nóng, theo những ước tính được báo Euronews đề cập. Việc giảm thu nhập có thể kéo theo khó khăn trong chi tiêu sinh hoạt, gia tăng nguy cơ mắc nợ và ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận giáo dục của trẻ em trong những gia đình dễ bị tổn thương.
Nắng nóng cũng gây sức ép đối với hệ thống năng lượng và giao thông. Trong năm 2026, một số nhà máy điện hạt nhân tại Pháp, Romania và Hungary phải tạm ngừng hoạt động hoặc điều chỉnh công suất do nhiệt độ cao và những hạn chế về nguồn nước làm mát. Mực nước sông xuống thấp cũng có thể gây gián đoạn vận tải đường thủy, làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng.
Những tác động này cho thấy thiệt hại kinh tế do thời tiết cực đoan không chỉ đến từ việc cơ sở hạ tầng bị phá hủy trực tiếp, mà còn từ những gián đoạn kéo dài đối với sản xuất, năng lượng, y tế và thị trường lao động. Trước thực trạng trên, Germanwatch kêu gọi các quốc gia tăng cường đầu tư vào hệ thống cảnh báo sớm, công trình phòng chống lũ lụt, kế hoạch ứng phó với nắng nóng và cơ sở hạ tầng có khả năng chống chịu tốt hơn trước thiên tai.
Báo cáo cũng nhấn mạnh nhu cầu gia tăng hỗ trợ tài chính cho những quốc gia dễ bị tổn thương, đồng thời thúc đẩy các biện pháp cắt giảm phát thải khí nhà kính nhằm hạn chế mức độ nóng lên toàn cầu. Theo Liên hợp quốc, nhiên liệu hóa thạch, gồm than đá, dầu mỏ và khí đốt, là nguồn đóng góp lớn nhất vào tình trạng biến đổi khí hậu, chiếm khoảng 68% tổng lượng phát thải khí nhà kính và gần 90% lượng phát thải carbon dioxide trên toàn cầu.
Tại các đô thị, những giải pháp như tăng diện tích cây xanh, mở rộng không gian công cộng có khả năng giảm nhiệt và hạn chế các nguồn gây ô nhiễm được xem là những biện pháp giúp giảm tác động của hiện tượng đảo nhiệt đô thị. Trong khi đó, các chính sách phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng cường khả năng chống chịu của hạ tầng được coi là những hướng đi quan trọng trong chiến lược ứng phó dài hạn.
Bình luận (0)