Từ "chợ cá" truyền thống đến sàn giao dịch nghìn tỷ: Bước ngoặt lịch sử của tài sản mã hóa Việt

Kích hoạt cuộc đua sàn giao dịch nghìn tỷ cùng cơ chế sandbox tại Đà Nẵng

Bước sang năm 2026, nền kinh tế số Việt Nam không còn dừng lại ở những định hướng trên mặt báo. Sự kiện Bộ Tài chính tiếp nhận 7 hồ sơ đề nghị cấp phép tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa đã chính thức kích hoạt một cuộc chạy đua công nghệ quy mô lớn. Nếu như tiêu chuẩn vốn 10.000 tỷ đồng là "cửa ngõ" sàng lọc những đơn vị đủ tầm vóc, thì việc hoàn thiện đề án thí điểm theo Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP lại là "chìa khóa" để giải bài toán vận hành thực tế. Đây được xem là bước đi đúng thời điểm, phản ánh sự nhạy bén của Chính phủ trước làn sóng chuyển dịch tài chính toàn cầu.

Trao đổi nhanh với phóng viên, anh Hà Văn Nam, một nhà đầu tư cá nhân đã có hơn 10 năm kinh nghiệm tại Hà Nội chia sẻ: "Việc có các sàn giao dịch được cấp phép với vốn điều lệ lớn giúp những người đầu tư như tôi cảm thấy an tâm hơn rất nhiều. Trước đây, chúng tôi phải giao dịch trên các nền tảng quốc tế với nhiều rủi ro về pháp lý và mất mát tài sản mà không biết kêu ai, nay việc có khung hành lang rõ ràng là một tín hiệu cực kỳ tích cực".

Dưới góc độ chuyên môn, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain cùng Tài sản số Việt Nam (VBA) nhìn nhận đây là một bước tiến đặc biệt quan trọng. Sự thay đổi rõ rệt trong khâu định hướng pháp lý bắt nguồn từ Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ. Đặc biệt, việc thành phố Đà Nẵng tiên phong triển khai cơ chế sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) cho phép chuyển đổi giao dịch từ tài sản mã hóa sang VND là minh chứng cho sự công nhận nhu cầu thực tế. Mô hình này không đơn thuần là thử nghiệm kỹ thuật mà còn là nỗ lực hiện thực hóa tham vọng biến Đà Nẵng thành trung tâm tài chính quốc tế.

Từ mô hình "chợ cá" truyền thống đến khát vọng token hóa tài sản thực

Trong bối cảnh thị trường đang tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới, xu hướng token hóa tài sản thực (RWA) nổi lên như một giải pháp đột phá. Ông Trung đưa ra một ví dụ rất thực tế khi so sánh thị trường hiện tại như một "chợ cá" truyền thống chuyên bán đồ khô. Để phát triển, Việt Nam cần xây dựng một "chợ hải sản tươi sống" hiện đại với các tiêu chuẩn bảo quản, kiểm soát chuẩn xác. Thách thức nằm ở chỗ làm sao để tài sản vẫn có thể giao dịch ở hệ thống cũ mà không tạo ra sự chênh lệch giá phi lý hay rủi ro hệ thống. Hiện nay, khoảng trống về tiêu chuẩn công nghệ trên các sàn chứng khoán truyền thống vẫn là rào cản lớn để đáp ứng các đặc thù của tài sản số.

Nếu Việt Nam mạnh dạn niêm yết các sản phẩm như Bitcoin ETF tương tự cách làm của Thái Lan, Hồng Kông, Mỹ… phép thử công nghệ sẽ trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, việc token hóa tài sản để thu hút vốn đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa thể chế cùng công nghệ. Một vấn đề nan giải là kiểm soát cán cân vãng lai. Dòng vốn qua tài sản mã hóa có đặc tính luân chuyển cực nhanh. Nếu chính sách không tạo được lý do đủ hấp dẫn để dòng tiền này lưu lại lâu dài, áp lực lên tỷ giá hối đoái sẽ là rất lớn. Do đó, trong giai đoạn đầu năm 2026, RWA nên tập trung vào các tài sản có uy tín cao như trái phiếu chính phủ hoặc trái phiếu doanh nghiệp được định giá bằng ngoại tệ mạnh để đảm bảo tính an toàn.

Đồng quan điểm về tính thận trọng, TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế - tài chính đưa ra những khuyến nghị mang tính cảnh báo. Theo ông Hiếu, tài sản mã hóa bản chất là loại hình có rủi ro cực cao, thường xuyên đối mặt với biến động giá không tưởng. Vì vậy, việc thiết lập một khung pháp lý riêng biệt, tách bạch với các luật dân sự thông thường là điều bắt buộc. Ông Hiếu đề xuất, cơ quan quản lý cần xây dựng hệ thống xếp hạng tín nhiệm riêng cho các đơn vị vận hành sàn giao dịch. Chỉ những đơn vị có điểm tín nhiệm cao cùng hệ thống dự trữ thanh khoản minh bạch mới được phép tiếp nhận tiền gửi của người dân.

Thêm vào đó, ông Hiếu cho rằng, Chính phủ nên ban hành biểu thuế đặc thù cho các hoạt động kinh doanh tài sản số để tránh tình trạng "chảy máu" ngoại tệ ra nước ngoài. Việc hợp pháp hóa kèm theo thu thuế không chỉ tăng thu ngân sách mà còn giúp nhà đầu tư có được sự bảo hộ pháp lý khi xảy ra tranh chấp. Ông Hiếu cũng cảnh báo, nếu chúng ta chỉ thí điểm mà không có quy định về bảo hiểm tiền gửi cho tài sản mã hóa, người chịu thiệt thòi lớn nhất vẫn là các cá nhân thiếu kiến thức chuyên sâu. Sự tham gia của các công ty bảo hiểm vào thị trường này sẽ là một bước đệm giúp củng cố niềm tin cho cộng đồng.

Dưới góc độ thực tế, chị Nguyễn Minh Thư, một nhà đầu tư trẻ tại TP.HCM bày tỏ: "Tôi rất ủng hộ việc thu thuế và ban hành biểu thuế riêng cho tài sản số. Khi đóng thuế, chúng tôi có quyền yêu cầu sự bảo vệ từ pháp luật và minh bạch hóa lợi nhuận của mình. Tuy nhiên, mức thuế cần hài hòa để không đẩy nhà đầu tư quay lại các sàn 'chợ đen' hay sàn nước ngoài".

Xây dựng hệ sinh thái bền vững và lộ trình phân loại rủi ro khách hàng

Để thị trường không rơi vào tình trạng "phát triển nóng", việc bảo vệ nhà đầu tư phải được đặt lên hàng đầu. Ông Trung chỉ ra, tại Việt Nam, nhiều tổ chức đang chú trọng quá mức vào "khẩu vị lợi ích" mà quên mất "khẩu vị rủi ro". Các sàn giao dịch thường đưa ra nhiều ưu đãi về phí cùng hoa hồng để lôi kéo người dùng, dẫn đến việc nhà đầu tư nhầm lẫn giữa tiền gửi tiết kiệm an toàn với tài sản đầu tư mạo hiểm. Việc phân loại nhà đầu tư theo mức độ chấp nhận rủi ro là nguyên tắc cốt lõi giúp thị trường bền vững. Nhà đầu tư cần tự trang bị kiến thức, phân bổ danh mục hợp lý giữa vàng, bất động sản cùng tài sản số thay vì dồn toàn bộ nguồn lực vào một kênh duy nhất.

Nhằm tăng cường khả năng quản trị, ông Trung đưa ra hai kiến nghị cụ thể cho giai đoạn thí điểm tiếp theo. Thứ nhất, cần thành lập một "Quỹ dự phòng an ninh mạng quốc gia" dành riêng cho các sàn giao dịch tài sản mã hóa. Quỹ này được đóng góp từ một phần lợi nhuận của các sàn giao dịch được cấp phép, dùng để bồi thường cho người dùng trong trường hợp hệ thống bị tấn công kỹ thuật ngoài ý muốn. Điều này sẽ tạo ra một lưới an toàn thực chất, giúp Việt Nam khác biệt so với các sàn quốc tế vốn thường để người dùng tự chịu trách nhiệm khi mất mát tài sản.

Bên cạnh đó, ông Trung khuyến nghị liên quan đến việc xây dựng "Cơ sở dữ liệu định danh tài sản số quốc gia". Thay vì chỉ dừng lại ở KYC (nhận diện khách hàng), hệ thống này sẽ theo dõi lịch sử luân chuyển của các loại tài sản mã hóa để đảm bảo chúng không có nguồn gốc từ các hoạt động phi pháp. Đây chính là cách để chúng ta tận dụng lợi thế của công nghệ blockchain trong việc truy xuất nguồn gốc, thay vì chỉ coi nó là một công cụ đầu cơ đơn thuần.

Dưới góc nhìn chiến lược, việc chuyển đổi từ tư duy quản lý từ hạn chế sang thí điểm có kiểm soát tại Đà Nẵng cùng 7 hồ sơ đang chờ duyệt là minh chứng cho tinh thần đổi mới. Thị trường tài sản mã hóa bền vững không chỉ dựa vào những con số vốn điều lệ khổng lồ mà còn dựa vào sự trưởng thành của chính nhà đầu tư. Khi mỗi cá nhân hiểu rõ quyền lợi cùng trách nhiệm của mình, thị trường sẽ tự lọc bỏ những thành phần kinh doanh yếu kém.

Có thể thấy, khi các sàn giao dịch chính thống đi vào vận hành, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin trở thành một điểm đến hấp dẫn cho dòng vốn công nghệ. Sự kết hợp giữa hạ tầng tài chính vững mạnh cùng khung pháp lý thí điểm linh hoạt sẽ là bệ phóng để các startup Việt vươn tầm châu lục. Việc khơi thông dòng vốn tài sản số không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn khẳng định vị thế của Việt Nam trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Một thị trường minh bạch, an toàn cùng tính chuyên nghiệp cao chính là thông điệp mạnh mẽ nhất mà Việt Nam gửi đến nhà đầu tư quốc tế trong kỷ nguyên số./.