"Vượt khung" để bứt phá: Lộ trình xây dựng trung tâm tài chính quốc tế

Hóa giải "nỗi lo" pháp lý bằng cơ chế sandbox: Nơi rủi ro được quản trị để nuôi dưỡng sáng tạo

Sự thành công của các trung tâm tài chính hàng đầu tại châu Á đã chứng minh rằng chìa khóa nằm ở sự linh hoạt của nhà điều hành. Cơ chế sandbox (khung pháp lý thử nghiệm) cho phép các công ty tài chính công nghệ được hoạt động trong một môi trường thực tế nhưng có giới hạn, ngay cả khi các quy định pháp luật hiện hành chưa kịp bao phủ. 

GS.TS Andreas Stoffers, chuyên gia kinh tế từ Đức nhận định, sự thành công này đến từ khả năng "chấp nhận rủi ro có kiểm soát". Theo ông, nhà điều hành không nên chờ đợi một bộ luật hoàn hảo mới cho phép doanh nghiệp hoạt động, mà cần tạo ra không gian để thử nghiệm, từ đó điều chỉnh chính sách dựa trên thực tiễn. GS.TS Andreas Stoffers nhấn mạnh rằng đối với Việt Nam, cơ chế sandbox không nên chỉ dừng lại ở các giao dịch thanh toán nhỏ lẻ, mà cần mở rộng sang các lĩnh vực phức tạp hơn như tài sản số, trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị rủi ro và các công cụ tài chính xanh.

Dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ, sự tồn tại của một sandbox đúng nghĩa chính là "giấy thông hành" để họ bứt phá. Ông Nguyễn Quốc Huy, giám đốc một startup Fintech đang hoạt động tại khu công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh chia sẻ, khó khăn lớn nhất hiện nay không phải là công nghệ mà là sự thiếu vắng của một hành lang pháp lý thử nghiệm rõ ràng. Theo ông Huy, nếu Việt Nam có thể xây dựng các "vùng đệm pháp lý", nơi doanh nghiệp được phép sai sót và điều chỉnh dưới sự giám sát trực tiếp của cơ quan quản lý thì tốc độ đổi mới sáng tạo của ngành tài chính sẽ tăng lên gấp bội. 

Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, tính tiên phong, dám nghĩ dám làm của người lãnh đạo là yếu tố quyết định. Cơ chế đặc thù không phải là xin đặc quyền, mà là xin được thử nghiệm những cách làm mới chưa có tiền lệ để khơi thông các điểm nghẽn về năng suất.

Hơn thế nữa, bài học thực tiễn quốc tế còn cho thấy tầm quan trọng của việc "tốt nghiệp" từ sandbox. Khi một mô hình kinh doanh chứng minh được hiệu quả và độ an toàn, nó cần nhanh chóng được luật hóa để nhân rộng. Điều này giúp hệ thống tài chính không bị rơi vào tình trạng "thí điểm kéo dài", gây lãng phí nguồn lực và đánh mất niềm tin của nhà đầu tư. Việc xây dựng IFC tại Việt Nam vì vậy cần một bộ chỉ số đo lường hiệu quả rõ ràng cho các thử nghiệm pháp lý, đảm bảo rằng mỗi bước đi đều đóng góp thực chất vào việc nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp của nền kinh tế. Đây chính là cách thức để Việt Nam xây dựng một thị trường tài chính năng động nhưng vẫn nằm trong tầm kiểm soát an toàn vĩ mô, tạo tiền đề vững chắc cho chu kỳ tăng trưởng mới.

Ưu đãi thuế và quyền tự trị pháp lý: Thỏi nam châm thu hút dòng vốn toàn cầu

Bên cạnh sự linh hoạt của sandbox, bài học về sự đột phá trong quyền tự trị pháp lý và chính sách thuế là vô cùng quan trọng để tạo ra sức hút thực chất. Việc tạo ra một "ốc đảo pháp lý" áp dụng luật chung độc lập với hệ thống pháp luật dân sự của quốc gia đã giúp nhiều trung tâm tài chính trên thế giới bứt phá.

GS.TS Andreas Stoffers đánh giá đây là một đổi mới thể chế táo bạo, giúp các nhà đầu tư quốc tế cảm thấy an tâm vì họ được hoạt động trong một môi trường pháp lý quen thuộc với các tiêu chuẩn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và giải quyết tranh chấp tối ưu. Bên cạnh đó, chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi trong nhiều thập kỷ đã biến các khu vực này thành nơi tập trung các quỹ đầu tư mạo hiểm hàng đầu. Ông nhận định rằng, dù Việt Nam không nhất thiết phải áp dụng thuế suất bằng 0, nhưng việc duy trì một mặt bằng thuế cạnh tranh và ổn định trong dài hạn là điều thiết yếu để "định vị" các IFC trong khu vực.

Tại Việt Nam, các nhà đầu tư tổ chức đang đặc biệt quan tâm đến tính nhất quán của các ưu đãi thuế. Bà Jennifer Trần, đại diện một quỹ đầu tư chiến lược từ Châu Âu chia sẻ, điều các quỹ quan tâm nhất không chỉ là mức thuế suất thấp, mà là sự minh bạch và đơn giản trong thủ tục hoàn thuế. Theo bà, Việt Nam có thể tham khảo các mô hình áp dụng mức thuế suất ưu đãi đặc biệt cho các quỹ quản lý tài sản xanh và các dự án phát triển bền vững. Điều này không chỉ thu hút vốn mà còn giúp Việt Nam thực hiện cam kết Net Zero. 

Còn theo ông Cung, dư địa của chúng ta nằm ở việc sử dụng hiệu quả tài sản công và tạo ra cơ chế để khu vực tư nhân tự tin đầu tư dài hạn. Ông nhấn mạnh rằng cơ chế đặc thù cho IFC tại TP. Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng phải thực sự "đặc biệt", tức là vượt lên trên các quy định hành chính thông thường để tạo ra sức bật mạnh mẽ.

Sự kết hợp giữa ưu đãi thuế và một hệ thống tòa án tài chính độc lập chính là "chìa khóa vàng" để khơi thông nguồn lực toàn cầu. Khi các IFC của Việt Nam có thể đảm bảo rằng các tranh chấp tài chính được giải quyết nhanh chóng bởi các chuyên gia có trình độ quốc tế, niềm tin của các nhà đầu tư sẽ được củng cố vững chắc. GS.TS Andreas Stoffers gợi ý rằng, Việt Nam nên cân nhắc việc thuê các thẩm phán quốc tế hoặc áp dụng các bộ quy tắc trọng tài quốc tế tại các trung tâm tài chính này. Đây là bước đi chiến lược để nâng tầm chất lượng thể chế, tạo ra dư địa tích cực cho tăng trưởng trung hạn và dài hạn. Khi dòng vốn ngoại chảy vào không chỉ dưới dạng đầu tư trực tiếp (FDI) mà còn qua các công cụ tài chính hiện đại trên thị trường chứng khoán, nền kinh tế sẽ có thêm nguồn lực dồi dào để đầu tư cho giáo dục và phát triển lực lượng lao động chất lượng cao.

Có thể thấy, hành trình xây dựng trung tâm tài chính quốc tế của Việt Nam đang đứng trước vận hội lớn. Việc áp dụng linh hoạt cơ chế sandbox và các chính sách thuế vượt trội sẽ là đòn bẩy để Việt Nam không chỉ đạt được con số tăng trưởng GDP 10% mà còn tạo ra một nền tảng kinh tế bền vững dựa trên trí tuệ và công nghệ. 

Với sự đồng bộ từ mục tiêu đến chính sách, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo nên một "phép màu kinh tế" mới, nơi các trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là biểu tượng của sự hiện đại mà còn là động cơ chính đưa đất nước tiến xa trên hành trình công nghiệp hóa và hội nhập toàn cầu. Chu kỳ kinh tế mới đòi hỏi một tư duy quản trị mới, nơi sự minh bạch và chính sách giáo dục được quan tâm bền bỉ để Việt Nam thực sự trở thành bến đỗ an toàn cho dòng vốn toàn cầu./.