Châu Âu có thể đối mặt nguy cơ thời tiết cực đoan trong mùa Đông do El Nino

Tại châu Âu, các nhà khí tượng học cảnh báo El Nino có thể làm suy yếu xoáy cực tầng bình lưu, tạo điều kiện xuất hiện những đợt rét kéo dài. Tuy nhiên, khả năng xảy ra một mùa Đông lạnh bất thường vẫn chưa thể xác định. Theo thông tin được báo Euronews công bố ngày 9/10, một số chuyên gia cảnh báo đợt El Nino năm nay có thể mạnh nhất trong nhiều thập niên, đồng thời làm tăng khả năng năm 2027 trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận.

Nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực xích đạo Thái Bình Dương đã vượt những mức cao nhất từng ghi nhận trong các đợt El Nino trước đây, trong khi hiện tượng này được dự báo chưa đạt đỉnh cho đến cuối mùa Thu hoặc đầu mùa Đông. Theo thông tin dẫn từ Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), El Nino có thể đạt đỉnh vào tháng 12/2026 và nhiều khả năng kéo dài đến tháng 2/2027. Nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương trong ba tháng cuối năm có thể cao hơn mức trung bình tới 3,7 độ C, vượt mức tăng 2,6 độ C từng được ghi nhận trong đợt El Nino 2015-2016.

Sự gia tăng nhiệt độ liên quan đến El Nino có thể làm trầm trọng thêm các hiện tượng thời tiết cực đoan. Theo ước tính được Euronews dẫn lại, trong giai đoạn từ tháng 6/2026 đến tháng 2/2027, nắng nóng cực đoan liên quan đến El Nino có thể góp phần gây thêm khoảng 451.000 ca tử vong.

Những tác động khác bao gồm nguy cơ gia tăng cháy rừng, hạn hán và lũ lụt tại nhiều khu vực. Trong các đợt El Nino trước đây, Nam Mỹ, miền Nam nước Mỹ, Đông Phi và Trung Á từng đối mặt với nguy cơ lũ lụt cao hơn. Ngược lại, nhiều khu vực tại Australia, phía Bắc Nam Mỹ và một số nước châu Á, trong đó có Indonesia, có thể chịu ảnh hưởng của hạn hán và cháy rừng.

Tại châu Âu, tác động của El Nino thường gián tiếp và ít rõ rệt hơn so với các khu vực nhiệt đới. Hiện tượng này có thể làm tăng khả năng xuất hiện thời tiết biến động vào cuối năm, với mùa Thu và đầu mùa Đông tương đối ôn hòa, ẩm ướt và nhiều gió hơn. Tuy nhiên, giới khí tượng học cũng đang quan tâm đến khả năng El Nino tác động tới một hệ thống hoàn lưu khí quyển quan trọng, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện các đợt lạnh tại châu Âu.

El Nino có thể làm suy yếu xoáy cực tầng bình lưu

Vào mùa Đông hằng năm, những luồng gió Tây mạnh hình thành và lưu chuyển quanh khu vực cực ở tầng bình lưu, nằm ở độ cao khoảng 10-50 km so với bề mặt Trái Đất. Hệ thống này được gọi là xoáy cực tầng bình lưu, có vai trò duy trì hoàn lưu của khối không khí lạnh ở độ cao lớn phía trên Bắc Cực.

Theo các nhà khí tượng học, sau khi El Nino đạt đỉnh, xoáy cực tầng bình lưu có thể suy yếu. Diễn biến này làm tăng khả năng xảy ra hiện tượng ấm lên đột ngột ở tầng bình lưu, qua đó có thể ảnh hưởng đến thời tiết mùa Đông tại những khu vực nằm xa Bắc Cực.

Hiện tượng ấm lên đột ngột ở tầng bình lưu xảy ra khi nhiệt độ tại một phần tầng khí quyển này tăng nhanh, có thể lên tới khoảng 50 độ C chỉ trong vài ngày. Sự thay đổi nhiệt độ và hoàn lưu ở tầng bình lưu có thể tác động tới hình dạng, vị trí của dòng tia khí quyển, đồng thời ảnh hưởng đến sự phân bố không khí lạnh ở tầng đối lưu, nơi diễn ra phần lớn các hiện tượng thời tiết. Khi đó, không khí lạnh có thể lan xuống những khu vực ở vĩ độ thấp hơn, làm gia tăng khả năng xuất hiện các đợt rét tại một số nơi ở châu Âu.

Theo Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office), trong một số trường hợp, hình thế khí quyển liên quan đến hiện tượng này thường hình thành trên khu vực Bắc Đại Tây Dương và Scandinavia. Hệ quả có thể là Bắc Âu, bao gồm Vương quốc Anh, trải qua thời kỳ lạnh và khô kéo dài. Trong khi đó, Nam Âu có xu hướng duy trì thời tiết ôn hòa hơn, kèm theo mưa và gió mạnh. Tại khu vực chuyển tiếp giữa hai hình thế thời tiết, những luồng gió Đông lạnh có thể xuất hiện, khiến nhiệt độ giảm sâu và trong một số trường hợp dẫn tới tuyết rơi.

Chưa thể khẳng định châu Âu sẽ trải qua mùa Đông rét đậm

Mặc dù El Nino có khả năng làm suy yếu xoáy cực tầng bình lưu, các chuyên gia nhấn mạnh điều này không đồng nghĩa với việc châu Âu chắc chắn sẽ trải qua một mùa Đông đặc biệt lạnh. Thời tiết mùa Đông tại Anh và lục địa châu Âu chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố, bao gồm biến động hoàn lưu khí quyển, các hiện tượng khí hậu tự nhiên và biến đổi khí hậu do hoạt động của con người. Một nghiên cứu của Đại học Newcastle công bố năm 2025 cho thấy việc đốt nhiên liệu hóa thạch đang thúc đẩy những thay đổi về lượng mưa mùa Đông tại Anh và châu Âu diễn ra sớm hơn gần 25 năm so với dự kiến trước đó.

Bên cạnh đó, nhiều yếu tố quyết định thời tiết mùa Đông không thể được dự báo chính xác từ quá sớm. Theo Euronews, các nhà khí tượng học hiện chỉ có thể dự báo tương đối đáng tin cậy từng đợt ấm lên đột ngột ở tầng bình lưu trước khoảng một tuần.

Ông Grahame Madge, người phát ngôn về khí hậu của Met Office, cho biết giới khoa học đã xác định được mối liên hệ giữa El Nino và khả năng thời tiết lạnh hơn vào cuối mùa Đông tại Anh. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đây hoàn toàn không phải kết quả chắc chắn. Theo ông Madge, thời tiết mùa Đông tại Anh chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau. Chính sự kết hợp và mức độ tác động của các yếu tố này, chứ không phải riêng El Nino, mới quyết định diễn biến thời tiết thực tế.

Như vậy, trong khi El Nino mạnh có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện những đợt lạnh tại châu Âu thông qua tác động đến xoáy cực tầng bình lưu, vẫn chưa đủ cơ sở để dự báo khu vực này sẽ trải qua một mùa Đông rét đậm bất thường. Các nhà khí tượng học sẽ cần tiếp tục theo dõi diễn biến của El Nino, trạng thái xoáy cực và những thay đổi trong hoàn lưu khí quyển trong các tháng tới để đánh giá rõ hơn nguy cơ thời tiết lạnh tại châu Âu vào mùa Đông 2026-2027.

EU đối mặt nguy cơ thiếu hụt khí đốt nếu mùa Đông khắc nghiệt

Liên minh châu Âu (EU) có thể thiếu hụt từ 12-15% nhu cầu khí đốt nếu mùa Đông năm nay xuất hiện các đợt rét đậm kéo dài, trong bối cảnh lượng khí dự trữ thấp hơn cùng kỳ năm ngoái và nguồn cung năng lượng toàn cầu chịu nhiều sức ép.

Theo báo cáo công bố ngày 8/10 của Mạng lưới các nhà vận hành hệ thống truyền tải khí đốt châu Âu (ENTSOG), các kho dự trữ khí đốt của EU chỉ đạt khoảng 72% công suất tính đến ngày 1/10, giảm so với mức 83% cùng kỳ năm 2025. Báo cáo cảnh báo nguy cơ thiếu hụt sẽ gia tăng nếu mùa Đông khắc nghiệt trùng với tình trạng gián đoạn các tuyến cung ứng khí đốt chủ chốt.

Các kịch bản đánh giá của ENTSOG giả định nguồn khí đốt vận chuyển bằng đường ống từ Nga không còn được cung cấp. Trong trường hợp hạ tầng khí đốt ngoài khơi lớn nhất phục vụ châu Âu lục địa gặp sự cố, đồng thời nguồn cung qua đường ống từ Algeria bị gián đoạn hoàn toàn, an ninh năng lượng của EU có thể chịu sức ép nghiêm trọng.

Trong bối cảnh giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga, EU ngày càng dựa nhiều vào khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) trên thị trường quốc tế, trong đó Mỹ hiện là nhà cung cấp hàng đầu. Tuy nhiên, căng thẳng tại Trung Đông và những hạn chế vận tải qua eo biển Hormuz đang ảnh hưởng đến xuất khẩu LNG từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất, làm gia tăng cạnh tranh nguồn cung giữa châu Âu và châu Á.

Theo báo cáo, ngay cả khi mùa Đông diễn ra bình thường, nếu nguồn LNG bị thắt chặt, lượng khí dự trữ của EU có thể giảm xuống chỉ còn 13% vào tháng 3/2027, gây nguy cơ buộc các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng phải cắt giảm sản xuất.

Các nước Trung, Đông và Đông Nam Âu được đánh giá dễ bị tổn thương hơn do hạn chế về hạ tầng và khả năng tiếp nhận khí đốt. Nếu các tuyến đường ống quan trọng bị gián đoạn, khu vực Đông Nam Âu có thể thiếu hụt cục bộ tới 12% nhu cầu khí đốt trong những ngày cao điểm. Trước tình hình trên, Ủy ban châu Âu khuyến nghị các nước tăng cường dự trữ từ đầu mùa Đông và phối hợp phân bổ nguồn cung. EU cũng cho phép các thành viên linh hoạt duy trì mức dự trữ 75-80% vào ngày 1/11, thay vì mục tiêu thông thường 90%, nhằm hạn chế áp lực tăng giá năng lượng.