Kích hoạt đòn bẩy tài chính xanh: Cú hích cho startup công nghệ khí hậu

Cơn khát vốn xanh và nghịch lý của những hạt nhân công nghệ khí hậu

Nhìn vào bức tranh kinh tế hiện nay, chuyển đổi xanh là yêu cầu sống còn để nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động khó lường của khí hậu và các rào cản thương mại xanh đang dần hình thành trên thế giới.

Cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào giữa thế kỷ này là một cuộc cải cách toàn diện mô hình tăng trưởng. Trong cuộc chơi này, công nghệ khí hậu đóng vai trò là chìa khóa cốt lõi. Theo đánh giá từ Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính), việc huy động và phân bổ nguồn lực tài chính cho chuyển đổi xanh đang giữ vai trò then chốt. Nếu không có những cơ chế khơi thông nguồn vốn, các ý tưởng công nghệ khí hậu dù xuất sắc đến đâu cũng dễ dàng rơi vào thất bại của quá trình khởi nghiệp.

Trong hệ sinh thái kinh tế xanh, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) cùng các startup đổi mới sáng tạo được định vị là những hạt nhân then chốt. Với lợi thế về bộ máy tinh gọn, khả năng thích ứng linh hoạt và tư duy đột phá, đây chính là nhóm tiên phong trong việc phát triển các giải pháp công nghệ khí hậu nhằm hiện thực hóa mục tiêu Net Zero. Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại là những đơn vị sở hữu tiềm năng tạo ra sự thay đổi lớn nhất lại đang là nhóm yếu thế nhất trong cuộc đua tiếp cận tài chính.

Những rào cản đang bủa vây các startup công nghệ khí hậu hiện nay không chỉ dừng lại ở khó khăn tạm thời mà đã trở thành những lực cản mang tính cấu trúc, bắt nguồn từ sự lệch pha giữa mô hình kinh doanh đổi mới và hệ thống tài chính truyền thống. Trong khi các doanh nghiệp này dồn toàn lực vào việc phát triển tài sản trí tuệ và các giải pháp phần mềm xanh, thì các tổ chức tín dụng vẫn duy trì tư duy thẩm định dựa trên tài sản thế chấp hữu hình như đất đai hay nhà xưởng. Chính sự thiếu tương thích này đã vô tình dựng lên một bức tường ngăn cách, khiến những ý tưởng công nghệ đầy tiềm năng bị từ chối do không có vật bảo đảm tương xứng theo các quy định vay vốn cứng nhắc.

Áp lực càng cao hơn khi đặc thù của các dự án công nghệ xanh thường đòi hỏi quá trình nghiên cứu dài hơi, dẫn đến độ trễ lớn về lợi nhuận và thời gian hoàn vốn chậm hơn hẳn so với các ngành kinh doanh thương mại thông thường. Thực tế này trực tiếp va chạm với tâm lý thận trọng, thậm chí là e dè từ các tổ chức tài chính trong nước vốn luôn ưu tiên các danh mục đầu tư có tính thanh khoản nhanh và mức độ an toàn cao. Việc thiếu hụt các cơ chế bảo lãnh rủi ro chuyên biệt cho lĩnh vực khí hậu đang khiến các doanh nghiệp khởi nghiệp rơi vào tình thế khát vốn dài hạn, dù giải pháp của họ chính là chìa khóa cho lộ trình phát triển bền vững của quốc gia.

Tình trạng khan hiếm còn đến sự đứt gãy trong chuỗi kết nối giữa dòng vốn xanh quốc tế và nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp nội địa. Hiện nay, khoảng cách này vẫn chưa được khỏa lấp do Việt Nam đang thiếu các đơn vị trung gian uy tín cũng như một hệ thống tiêu chí phân loại dự án xanh chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế. Khi thiếu đi quy chuẩn chung về định lượng mức độ tác động môi trường, các nhà đầu tư ngoại rất khó định giá chính xác giá trị và tiềm năng của khối SME Việt Nam, từ đó dẫn đến việc bỏ lỡ những cơ hội hợp tác chiến lược giúp khơi thông mạch máu tài chính cho công nghệ khí hậu.

Việc khơi thông những điểm nghẽn này không chỉ đơn thuần là hỗ trợ vốn, mà còn là bài toán về hoàn thiện hệ sinh thái tài chính để những hạt mầm công nghệ khí hậu có đủ điều kiện vươn mình, đóng góp thực chất vào lộ trình tăng trưởng bền vững của quốc gia.

Khơi thông mạch máu tài chính khí hậu

Để giải quyết triệt để những điểm nghẽn về vốn và năng lực tiếp cận đầu tư cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, một chương trình hỗ trợ toàn diện đã chính thức được khởi động. Trọng tâm của giai đoạn này là dự án "Nâng cao mức độ sẵn sàng cho mục tiêu phát thải ròng bằng '0' của Việt Nam thông qua tăng cường tiếp cận nguồn lực đầu tư công nghệ khí hậu cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và doanh nghiệp khởi nghiệp". Đây được kỳ vọng sẽ là công cụ sắc bén nhằm phá vỡ những điểm nghẽn mang tính cấu trúc đang tồn tại trên thị trường tài chính xanh. Thay vì chỉ dừng lại ở các hình thức hỗ trợ vốn trực tiếp mang tính thời điểm, dự án tập trung vào việc nâng cao mức độ sẵn sàng cho doanh nghiệp nội địa. Điều này đồng nghĩa với việc trang bị song hành cả năng lực chuyên môn và hồ sơ "sức khỏe" tài chính minh bạch, giúp các đơn vị đủ tiêu chuẩn đón nhận dòng vốn khổng lồ từ các quỹ đầu tư khí hậu toàn cầu.

Điểm khác biệt cốt lõi trong sự hợp tác giữa Bộ Tài chính, Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc (KOICA) và Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) chính là cách tiếp cận tích hợp theo một lộ trình xuyên suốt đến hết năm 2027. Trọng tâm của lộ trình là việc thiết lập một "phễu" lọc dự án xanh chất lượng, tạo dựng cơ sở dữ liệu chiến lược giúp các nhà đầu tư quốc tế rút ngắn thời gian tìm kiếm địa chỉ giải ngân tin cậy. Song song với đó, chương trình tăng tốc mang tên "Climate Tech Catalyst" đóng vai trò là hạt nhân điều phối, trực tiếp đào tạo các doanh nghiệp xuất sắc qua hai giai đoạn ưu tiên nông nghiệp và kinh tế tuần hoàn trong năm 2026, trước khi mở rộng sang lĩnh vực năng lượng tái tạo và giao thông xanh vào năm 2027.

Tầm vóc quốc tế của dự án còn được khẳng định mạnh mẽ qua vai trò cầu nối của KOICA và GGGI, đưa Việt Nam trở thành vùng đất hứa cho các giải pháp công nghệ khí hậu tiên tiến từ Hàn Quốc và thế giới. Đây là quá trình chuyển giao tri thức và công nghệ sâu rộng nhằm nâng cao nội lực cạnh tranh cho nền kinh tế. Với vai trò cơ quan chủ quản, Bộ Tài chính cam kết sẽ quyết liệt tháo gỡ các rào cản hành chính và hoàn thiện hệ sinh thái chính sách, đảm bảo mọi hoạt động của dự án gắn kết chặt chẽ với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Dự án được kỳ vọng sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, biến các startup công nghệ khí hậu thành những ngọn hải đăng dẫn dắt cộng đồng doanh nghiệp cùng chuyển đổi. Khi các lĩnh vực như quản lý chất thải hay giao thông xanh không còn là khái niệm xa xỉ mà trở thành những ngành công nghiệp có lợi nhuận cao, Việt Nam sẽ chính thức bước vào kỷ nguyên mới của tài chính xanh. Ở đó, thách thức khí hậu không còn là gánh nặng mà chính là cơ hội vàng để các doanh nghiệp Việt tự tin vươn tầm thế giới, hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng bền vững và mục tiêu Net Zero vào năm 2050./.