Mỹ siết chặt quản lý phụ gia và thực phẩm siêu chế biến

Mỗi ngày, chúng ta có thể ăn những thứ được làm ra trong nhà máy nhiều hơn là trong căn bếp. Từ bánh đóng gói, ngũ cốc ăn sáng, xúc xích, mì ăn liền đến các loại nước đóng chai. Một gói bánh có thể để được cả năm. Một loại nước uống có thể giữ nguyên màu sắc và hương vị trong thời gian dài. Đằng sau những sản phẩm tiện lợi đó là cả một hệ thống nguyên liệu, phụ gia và quy trình công nghiệp phức tạp.

Tại Mỹ, chính phủ đang bắt đầu một bước đi mới: tìm cách định nghĩa chính thức thế nào là "thực phẩm siêu chế biến", đồng thời tăng giám sát những thành phần được đưa vào thực phẩm. Động thái mới của Mỹ bắt đầu từ những thứ mà người tiêu dùng thường khó nhìn thấy: những thành phần nằm bên trong thực phẩm.

Chính quyền Mỹ đang đề xuất thay đổi cơ chế GRAS, viết tắt của "được công nhận chung là an toàn". Theo đề xuất này, các công ty sẽ phải thông báo cho Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khi tự xác định một thành phần là "được công nhận chung là an toàn".

Mục tiêu là để FDA có thêm thông tin về những chất đang được đưa vào nguồn cung cấp thực phẩm. Cơ chế GRAS đã tồn tại từ lâu và hiện vẫn cho phép doanh nghiệp tự đưa ra kết luận một chất là an toàn trong những điều kiện sử dụng nhất định mà không cần FDA phê duyệt trước.

Đề xuất mới không có nghĩa FDA sẽ phê duyệt mọi thành phần trước khi chúng được sử dụng, nhưng sẽ giúp cơ quan này có thêm thông tin và tăng khả năng giám sát.

Không chỉ siết chặt đầu vào của chất phụ gia, chính quyền Mỹ còn muốn đi xa hơn trong việc định nghĩa thế nào là thực phẩm siêu chế biến.

Bộ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ Robert F. Kennedy Jr. cho biết: "Cùng với Bộ trưởng Nông nghiệp Brooke Rollins, chúng tôi cũng đã đệ trình định nghĩa đầu tiên của chính phủ liên bang về thực phẩm siêu chế biến để xem xét cuối cùng. Những hành động này sẽ thay đổi cách chính phủ liên bang giám sát những gì có trong thực phẩm của chúng ta và cách chúng ta hiểu về các loại thực phẩm mà người Mỹ ăn".

Thực phẩm siêu chế biến thường trải qua nhiều công đoạn công nghiệp và kết hợp nhiều thành phần, phụ gia nhằm tạo ra hương vị, màu sắc, kết cấu hoặc kéo dài thời hạn sử dụng. Tuy nhiên, chế biến không đồng nghĩa với không lành mạnh. Một số loại bánh mì, sữa chua hay ngũ cốc vẫn có giá trị dinh dưỡng dù đã trải qua quá trình chế biến. Vì vậy, điều Mỹ đang tìm kiếm không đơn giản là chia thực phẩm thành 2 nhóm tốt và xấu. Vấn đề là xây dựng một định nghĩa đủ rõ và thống nhất để các cơ quan liên bang có thể cùng nhận diện nhóm thực phẩm này.

Và đó mới là bước đầu của một câu chuyện lớn hơn: khi thực phẩm siêu chế biến ngày càng chiếm nhiều chỗ trong bữa ăn, sự tiện lợi có thể đang đi cùng một cái giá khác.

Theo các số liệu được Bộ trưởng Y tế Mỹ đưa ra, thực phẩm siêu chế biến chiếm gần 60% chế độ ăn của người Mỹ, và ở trẻ em, tỷ lệ này có thể lên tới 70%.

Nhưng phía bên kia của sự tiện lợi là một thực tế đáng chú ý. Khoảng 70% người trưởng thành tại Mỹ đang sống với tình trạng thừa cân hoặc béo phì. Dĩ nhiên, không thể quy tất cả những vấn đề sức khỏe này cho thực phẩm siêu chế biến. Nhưng khi sự tiện lợi ngày càng lấn sâu vào bữa ăn, cái giá phải trả không chỉ nằm trên hóa đơn mua thực phẩm.

Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa mức tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến cao với béo phì và một số bệnh mạn tính. Tuy nhiên, giới khoa học vẫn đang nghiên cứu để làm rõ cơ chế và mức độ tác động, cũng như phân biệt ảnh hưởng của thực phẩm siêu chế biến với những yếu tố khác trong chế độ ăn và lối sống. Với nước Mỹ, đây không chỉ còn là câu chuyện về lựa chọn thực phẩm. Đó còn là bài toán về phòng ngừa bệnh tật và chi phí chăm sóc sức khỏe.

"Cách tốt nhất để giảm chi phí thuốc men ở Mỹ là không cần đến thuốc ngay từ đầu", ông Mehmet Oz, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ chăm sóc sức khỏe và Bảo hiểm y tế Mỹ, cho biết.

Đó cũng là lý do chính quyền Mỹ đang chuyển trọng tâm từ điều trị sang phòng ngừa, trong đó chế độ ăn được đặt ở vị trí trung tâm. Thay vì chỉ tập trung vào điều trị những căn bệnh đã xuất hiện, chính quyền muốn tác động sớm hơn vào những yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ bệnh tật. Trong các hướng dẫn dinh dưỡng mới, chính phủ Mỹ khuyến khích người dân ưu tiên thực phẩm nguyên chất, giàu dinh dưỡng, đồng thời hạn chế thực phẩm siêu chế biến và đường bổ sung.

"Thực phẩm nguyên chất, giàu dinh dưỡng là con đường hiệu quả nhất để có sức khỏe tốt hơn và giảm chi phí chăm sóc y tế… Thực phẩm chế biến kỹ, chứa nhiều phụ gia, đường bổ sung và quá nhiều muối gây hại cho sức khỏe và nên được tránh. Thông điệp của tôi rất rõ ràng: hãy ăn thực phẩm thật", Bộ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ Robert F. Kennedy Jr. nói.

Cho đến lúc này, Mỹ vẫn chưa có một định nghĩa liên bang cuối cùng về "thực phẩm siêu chế biến". FDA và Bộ Nông nghiệp Mỹ vẫn đang phối hợp xây dựng một định nghĩa thống nhất, sau khi lấy ý kiến và dữ liệu từ giới khoa học, ngành thực phẩm và công chúng.

Sự tiện lợi giúp chúng ta tiết kiệm vài phút trong căn bếp. Nhưng nếu những lựa chọn ấy được lặp lại mỗi ngày, cái giá phải trả có thể được tính bằng nhiều năm sức khỏe. Chính vì vậy, cuộc tranh luận về thực phẩm siêu chế biến không còn chỉ là chuyện ăn gì, mà là chúng ta muốn một hệ thống thực phẩm như thế nào cho tương lai.