Phân loại rác tại nguồn: Từ điểm thu gom đến thay đổi thói quen

Theo Luật Bảo vệ môi trường, từ ngày 1/1/2025, việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn là yêu cầu bắt buộc đối với các hộ gia đình, cá nhân. Tuy nhiên, sau gần 2 năm triển khai, việc thực hiện vẫn còn nhiều khó khăn.

Tại Hà Nội, việc bố trí 100 điểm thu gom rác tái chế được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi cho người dân phân loại rác đã qua sử dụng vào đúng nơi tiếp nhận, biến rác thải thành tài nguyên và thúc đẩy tái chế theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Là người tham gia phân loại rác từ nhiều năm nay, ông Cường ở phường Cửa Nam (TP Hà Nội) không bỡ ngỡ khi bỏ các loại rác vào đúng vị trí được ghi trên nhà thu gom rác tái chế.

Việc bố trí các điểm thu gom riêng giúp người dân có thêm điều kiện đưa giấy, nhựa và kim loại vào đúng nơi quy định. Tuy nhiên, quan trọng là người dân phải thay đổi thói quen bỏ rác.

Bà Nguyễn Thị Hồng Nguyên (Tổ 5, Chi nhánh Hoàn Kiếm, Công ty Môi trường đô thị Hà Nội) chia sẻ: "Người dân đã tăng cường phân loại và đưa vào tủ rác, nhưng vẫn còn hạn chế. Qua theo dõi lượng rác tái chế, đôi khi người dân vẫn còn bị lẫn khi phân loại".

Việc kích hoạt 100 nhà phân loại rác 3 ngăn là mô hình được Công ty Môi trường đô thị Hà Nội nghiên cứu để người dân thuận tiện bỏ rác. Mỗi điểm được kết nối trên bản đồ số, ghi nhận người vận hành, khối lượng, mức đầy và nhu cầu thu gom theo thời gian thực. Qua đó, đơn vị thu gom từng bước hình thành mạng lưới thu hồi chất thải tái chế để quản lý.

Bà Nguyễn Thị Thúy Hằng (Phó Giám đốc Chi nhánh Hoàn Kiếm, Công ty Môi trường đô thị Hà Nội) cho biết: "Việc này vẫn phải kết hợp tuyên truyền cho người dân, bởi thiết bị đặt ở đây, nhưng người dân không biết để làm gì. Chúng tôi làm kế hoạch để tuyên truyền về túi tiêu chuẩn, trong đó có cả kế hoạch phân loại rác. Trong kế hoạch phân loại rác này, chúng tôi đặt các nhà rác 3 ngăn này để phục vụ người dân".

100 điểm thu gom sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi người dân duy trì thói quen phân loại, rác được thu gom riêng và quy trình vận hành được thực hiện nhất quán. Khi đó, phân loại rác tại nguồn mới thực sự trở thành mắt xích đầu tiên trong chuỗi thu hồi, tái chế chất thải, góp phần giảm lượng rác phải xử lý và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên.

Phân loại rác cần đồng bộ thu gom, xử lý

Thực tế hiện nay ở nhiều nơi, thói quen bỏ chung các loại rác vẫn chưa thay đổi. Việc phân loại rác tại hộ gia đình còn gặp khó khăn do không gian lưu giữ hạn chế. Việc hướng dẫn chưa thống nhất hoặc người dân chưa nắm rõ cách thực hiện.

Còn về phía lực lượng thu gom cũng chịu nhiều áp lực khi phương tiện, điểm tập kết và quy trình vận chuyển chưa đáp ứng được yêu cầu thu gom riêng cho từng nhóm chất thải.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định chất thải rắn sinh hoạt phải được phân thành 3 nhóm: chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và chất thải sinh hoạt khác. 

Các văn bản hướng dẫn cũng xác định trách nhiệm của địa phương trong việc tổ chức thực hiện, hướng dẫn người dân và bảo đảm hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý. 

Tuy nhiên đến nay tại nhiều nơi, do hạ tầng còn thiếu, thu gom chưa đồng bộ, công tác giám sát và xử lý vi phạm chưa hiệu quả, khiến việc phân loại rác vẫn mang tính hình thức. 

Trong khi đó, theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đến năm 2025, trung bình mỗi ngày Việt Nam phát sinh hơn 72.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt, nhưng vẫn còn gần 50% phải xử lý bằng hình thức chôn lấp hợp vệ sinh đang tạo áp lực lớn về chi phí và môi trường. 

Vì vậy, nếu không được phân loại đúng cách ngay từ đầu, nhiều nguồn tài nguyên có thể tái chế sẽ bị bỏ phí, đồng thời gia tăng gánh nặng xử lý rác.

Từ mỗi gia đình, đến hệ thống thu gom, xử lý, chỉ cần một khâu chưa đồng bộ, việc phân loại rác sẽ chưa thể hiệu quả. Do đó, phân loại rác đúng cách đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa người dân, hệ thống thu gom và công tác kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng.