Tiêu dùng xanh và chuyển đổi số tái định hình ngành hàng tiêu dùng

Theo Bộ Công Thương, ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh (FMCG) từ lâu giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam, không chỉ đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người dân mà còn góp phần thúc đẩy sản xuất, lưu thông hàng hóa, tạo việc làm và duy trì tăng trưởng tiêu dùng nội địa. Với quy mô dân số hơn 100 triệu người, cơ cấu dân số trẻ cùng tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường tiêu dùng giàu tiềm năng của khu vực Đông Nam Á.

Tuy nhiên, cùng với những cơ hội phát triển, ngành FMCG cũng đang đứng trước những thay đổi sâu sắc. Nếu như trước đây lợi thế cạnh tranh chủ yếu đến từ quy mô sản xuất, hệ thống phân phối và khả năng kiểm soát chi phí thì hiện nay, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng, sự phát triển của công nghệ số, thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh đa kênh đang làm thay đổi toàn diện chuỗi giá trị từ sản xuất đến phân phối và tiêu dùng. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến giá cả mà ngày càng chú trọng hơn đến chất lượng sản phẩm, nguồn gốc xuất xứ, yếu tố sức khỏe, môi trường và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Các sản phẩm xanh, sạch, hữu cơ, thân thiện môi trường, bao bì tái chế và quy trình sản xuất bền vững đang dần trở thành lựa chọn ưu tiên của nhiều nhóm khách hàng, đặc biệt là thế hệ trẻ và tầng lớp trung lưu tại các đô thị lớn.

Xu hướng tiêu dùng xanh không chỉ xuất phát từ nhu cầu của thị trường trong nước mà còn gắn với các cam kết quốc tế về phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính và mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 mà Việt Nam đã cam kết.

Tại hội thảo "Ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng trước làn sóng tiêu dùng xanh và chuyển đổi số", nói về xu hướng xanh hoá trong ngành FMCG, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn – Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng, sản phẩm xanh thực sự chỉ có thể tạo được tác động xanh khi được người tiêu dùng nhận biết, tin tưởng, lựa chọn và sử dụng.

Do đó hệ thống phân phối bán lẻ không phải chỉ đơn thuần là nơi bán hàng, mà đây còn phải là một nơi để mà thiết lập các tiêu chuẩn, cái tiêu chí đầu vào, tổ chức truy xuất nguồn gốc, cung cấp thông tin và định hướng lựa chọn và tiếp nhận những phản hồi của của thị trường.

"Nếu các hệ thống bán lẻ có thể dành các vị trí phù hợp trên cả không gian vật lý cũng như trên môi trường thương mại điện tử phù hợp đối cho các sản phẩm giúp truy xuất nguồn góc hay chứng minh xu hướng xanh hoá sẽ mở ra cơ hội từ phân khúc khách hàng hẹp sang lựa chọn phổ biến hơn", ông Tuấn cho biết.

Theo ông Tuấn, các doanh nghiệp có rất nhiều những sản phẩm tốt, nhưng đang còn yếu về hồ sơ chất lượng, bao bì, mã số mã vạch, truy xuất nguồn gốc, năng lực cung ứng ổn định và quản trị đơn hàng. Thời gian tới, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước sẽ tham mưu cho các cơ quan chức năng để hỗ trợ doanh nghiệp trong vấn đề này.

Trong khi đó theo bà Nguyễn Quỳnh Anh - Phó Cục trưởng Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, Bộ Công Thương cho rằng chất lượng thực tế sản phẩm sẽ quyết định sự thành công của các sản phẩm tiêu dùng xanh.

"Trong thời điểm hiện tại, giữ được niềm tin của người tiêu dùng là vô cùng quan trọng. Các doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng nhiều đến chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp công bố điều gì thì cần sản xuất và bán cho người tiêu dùng sản phẩm cần đúng như vậy. Những sản phẩm "tẩy xanh" sẽ dần dần sẽ bị người tiêu dùng loại bỏ bằng chính cái hành động đơn giản đấy là quyết định tiêu dùng", bà Nguyễn Quỳnh Anh nhấn mạnh.

Dưới góc độ doanh nghiệp, nói về quá trình chuyển đổi xanh trong ngành FMCG, bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Giám đốc siêu thị GO! Thăng Long cho biết, kể từ ngày 9/4/2026, GO! Thăng Long cũng như toàn bộ hệ thống bán lẻ thực phẩm của Central Retail Việt Nam trên toàn quốc đã chuyển đổi sang 100% túi phân hủy sinh học tại quầy thu ngân và quầy cân thực phẩm (khả năng phân hủy hoàn toàn trong vòng 6 tháng).

Cùng với đó, siêu thị áp dụng bán túi môi trường sinh học có thu phí từ 500 – 1.000 đồng/túi. Mức chi phí nhỏ này đánh trực tiếp vào tâm lý "lấy thừa" khi được miễn phí, giúp khách hàng chủ động tính toán mua đúng – đủ số lượng túi cần thiết. Đối với khách hàng từ chối mua túi, siêu thị bố trí sẵn khu vực thùng carton và băng keo miễn phí để khách đóng gói hàng hóa dễ dàng.

"Lượng túi nilon tiêu thụ tại siêu thị đã giảm trên 40% mỗi tháng. Cụ thể, từ mức sử dụng khoảng 5 tấn túi xốp/tháng trước đây, hiện nay con số này chỉ còn khoảng 3 tấn/tháng. Đây là tín hiệu rất khích lệ trong quyết tâm biến "hành trình xanh" thành kết quả thực tế", bà Hằng nói.

Chuyển đổi số là tất yếu

Bên cạnh quá trình xanh hóa sản xuất, Bộ Công Thương cho biết, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng tạo ra những thay đổi mang tính bước ngoặt đối với ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh. Theo Bộ Công Thương, doanh thu bán lẻ trực tuyến tại Việt Nam năm 2025 ước đạt từ 31 đến 32 tỷ USD, tăng khoảng 25-26% so với năm 2024.

Sự phát triển của hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và các nền tảng số đang làm thay đổi toàn diện phương thức sản xuất, kinh doanh và tiếp cận khách hàng. Chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nếu doanh nghiệp muốn nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường.

"Dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và logistics thông minh trong việc mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp ngày càng trở nên quan trọng với các doanh nghiệp trong ngành FMCG", bà Lê Thị Việt Hà, Phó Trưởng Phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử - Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) nhấn mạnh.

Về vấn đề này, bà Lê Thị Hường – Giám đốc Khối Dự án WinCommerce cho biết, người tiêu dùng ngày nay không chỉ quan tâm đến giá cả mà còn kỳ vọng sự thuận tiện, minh bạch về nguồn gốc, trải nghiệm mua sắm hiện đại và các dịch vụ được cá nhân hóa.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu mới đối với các doanh nghiệp bán lẻ. Nếu trước đây, tăng trưởng chủ yếu đến từ việc mở rộng số lượng điểm bán thì ngày nay, năng lực cạnh tranh ngày càng được quyết định bởi khả năng nâng cao năng suất vận hành thông qua dữ liệu và công nghệ.

"AI hỗ trợ nhà bán lẻ quyết định bán sản phẩm gì và bán với mức giá nào. WinCommerce xây dựng nền tảng dữ liệu dựa trên ba lớp thông tin gồm dữ liệu cửa hàng, dữ liệu sản phẩm và dữ liệu người tiêu dùng. Mỗi giao dịch đều giúp hệ thống hiểu rõ hơn nhu cầu của từng khu vực, từ đó tối ưu danh mục hàng hóa cho từng cửa hàng thay vì áp dụng cùng một công thức trên toàn hệ thống", bà Hường cho biết.

Trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, doanh nghiệp ngành hàng tiêu dùng không chỉ cần đổi mới sản phẩm mà còn phải nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng công nghệ và phát triển bền vững. Đây sẽ là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tăng trưởng của doanh nghiệp trong thời gian tới.