Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp Nông nghiệp Việt Nam (VFAEA) đang định vị lại vai trò từ hoạt động truyền thống sang mô hình trung tâm kết nối thương mại, đầu tư, tài chính và đổi mới sáng tạo. Định hướng này phản ánh nhu cầu ngày càng lớn của ngành nông nghiệp trong việc tổ chức lại dòng vốn, thị trường, công nghệ và chuỗi giá trị.
Nông nghiệp Việt Nam cần thêm năng lực điều phối chuỗi giá trị
Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp Nông nghiệp Việt Nam — VFAEA — cho thấy một định hướng phát triển mới, trong đó hoạt động đối ngoại không chỉ dừng ở kết nối đoàn, tổ chức hội nghị hay xúc tiến quan hệ đối tác. Theo nội dung báo cáo, VFAEA đặt mục tiêu phát triển theo mô hình "trung tâm kết nối nguồn lực", tập trung vào bốn trụ cột chính gồm thương mại, đầu tư, tài chính và đổi mới sáng tạo.
Đây là bước chuyển đáng chú ý trong bối cảnh nhiều hiệp hội ngành nghề tại Việt Nam đang đứng trước yêu cầu nâng cấp vai trò. Thay vì chỉ làm cầu nối thông tin giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, các hiệp hội ngày càng được kỳ vọng tham gia sâu hơn vào việc kiến tạo thị trường, chuẩn hóa năng lực doanh nghiệp, kết nối nguồn vốn và mở rộng quan hệ quốc tế.
Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ: tham vọng này xuất hiện đúng vào giai đoạn nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước một nghịch lý lớn. Một mặt, ngành nông nghiệp đã đạt quy mô xuất khẩu rất đáng kể. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam được ghi nhận vượt mốc 62 tỷ USD; các nguồn cập nhật năm 2025 cũng cho thấy mục tiêu 65 tỷ USD đã trở thành mốc tham chiếu mới của ngành. Mặt khác, nền sản xuất vẫn còn phân tán, phụ thuộc mạnh vào hộ nhỏ, chuỗi giá trị chưa đồng bộ, năng lực chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc chưa tương xứng với quy mô xuất khẩu.
Theo dữ liệu của World Bank, nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản vẫn chiếm khoảng 11,86% GDP Việt Nam năm 2024. Con số này cho thấy nông nghiệp không còn là khu vực chi phối tuyệt đối như trước, nhưng vẫn là nền tảng quan trọng của tăng trưởng, sinh kế và xuất khẩu.
Nông nghiệp Việt Nam đã đạt quy mô xuất khẩu lớn, song cấu trúc sản xuất vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Các doanh nghiệp nông nghiệp, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, thường gặp khó khăn trong tiếp cận vốn dài hạn, công nghệ sản xuất, tiêu chuẩn quốc tế và kênh phân phối có giá trị cao.
Trong khi đó, các nhà đầu tư, tổ chức tài chính và đối tác quốc tế khi tiếp cận thị trường nông nghiệp Việt Nam cũng đối mặt với thách thức về thông tin, năng lực thẩm định dự án, tính minh bạch của chuỗi cung ứng và khả năng xác lập đầu mối hợp tác đáng tin cậy.
Khoảng cách này tạo ra nhu cầu về một cơ chế trung gian có khả năng kết nối nhiều nhóm chủ thể khác nhau: doanh nghiệp nông nghiệp, ngân hàng, quỹ đầu tư, địa phương, nhà nhập khẩu, tổ chức công nghệ và đơn vị tiêu chuẩn. Với định hướng trở thành trung tâm kết nối nguồn lực, VFAEA đang tìm cách tham gia vào chính khoảng trống này.
Các hoạt động trọng tâm đã được đề cập gồm kết nối giao thương với Trung Quốc, thúc đẩy dự án Bio Farm nuôi tôm công nghệ cao tại Cà Mau, đồng thời xây dựng cầu nối giữa ngân hàng, doanh nghiệp và các quỹ đầu tư. Những hoạt động này cho thấy định hướng của Ban Đối ngoại không chỉ nằm ở xúc tiến thương mại đơn lẻ, mà hướng tới việc tổ chức các nguồn lực xoay quanh những chuỗi giá trị cụ thể.
Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông sản
Từ xúc tiến thương mại sang kết nối tài chính và đầu tư
Trong các trụ cột được nêu, kết nối tài chính và đầu tư có thể được xem là nội dung có ý nghĩa trọng tâm. Nông nghiệp là lĩnh vực có chu kỳ vốn dài, chịu tác động lớn từ thời tiết, dịch bệnh, giá nguyên liệu và biến động thị trường. Vì vậy, các doanh nghiệp trong ngành thường khó tiếp cận nguồn vốn phù hợp nếu chỉ dựa vào mô hình tín dụng thương mại thông thường.
Ở chiều ngược lại, nhiều quỹ đầu tư và tổ chức tài chính quan tâm đến nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh, tín chỉ carbon, logistics lạnh, chế biến sâu hoặc truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, việc tìm kiếm dự án đủ chuẩn, có dữ liệu minh bạch và năng lực quản trị tốt vẫn là một rào cản lớn.
Một đầu mối trung gian nếu vận hành hiệu quả có thể giúp giảm chi phí tìm kiếm thông tin cho nhà đầu tư, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp hoàn thiện hồ sơ dự án, chuẩn hóa mô hình kinh doanh và tăng khả năng tiếp cận vốn. Đây là vai trò vượt ra ngoài phạm vi đối ngoại truyền thống, tiệm cận chức năng của một nền tảng xúc tiến đầu tư chuyên ngành.
Dự án Bio Farm nuôi tôm công nghệ cao tại Cà Mau được tài liệu VFAEA nhắc đến như một hoạt động đáng chú ý. Nếu được triển khai theo hướng kết nối đồng bộ giữa địa phương, doanh nghiệp, nhà đầu tư, công nghệ và thị trường đầu ra, mô hình này có thể trở thành một ví dụ về cách tổ chức lại chuỗi giá trị nông nghiệp địa phương.
Cà Mau là địa bàn có vai trò quan trọng trong ngành tôm Việt Nam. Tuy nhiên, ngành tôm nói chung đang chịu áp lực lớn từ chi phí sản xuất, tiêu chuẩn môi trường, kiểm soát dịch bệnh, truy xuất nguồn gốc và cạnh tranh quốc tế. Do đó, mô hình nuôi tôm công nghệ cao chỉ tạo ra giá trị thực sự khi không dừng ở việc đầu tư hạ tầng sản xuất, mà phải gắn với kiểm soát rủi ro, tiêu chuẩn xuất khẩu, tài chính phù hợp và cam kết thị trường.
Trong cách tiếp cận này, vai trò của một tổ chức trung gian không phải là thay thế doanh nghiệp hay địa phương, mà là tạo điều kiện để các nguồn lực được kết nối đúng điểm, đúng nhu cầu và đúng giai đoạn phát triển của dự án.
Ông Nguyễn Trí Tuấn Anh – đại diện Ban Đối ngoại và Hợp tác Quốc tế
Ban lãnh đạo, Hội viên tham gia cuộc họp
Nhu cầu thị trường tạo dư địa cho mô hình mới
Báo cáo chiến lược của VFAEA có nhắc đến các mô hình quốc tế như World Economic Forum, Singapore Business Federation, JETRO của Nhật Bản và CCPIT của Trung Quốc. Đây đều là những tổ chức có vai trò quan trọng trong kết nối doanh nghiệp, thương mại, đầu tư và hợp tác quốc tế.
Việc tập trung vào một số phân khúc cụ thể sẽ giúp tổ chức này xây dựng năng lực thực thi, tạo kết quả đo lường được và từng bước hình thành uy tín với doanh nghiệp, địa phương và đối tác quốc tế.
Định hướng trở thành trung tâm kết nối nguồn lực có ý nghĩa chiến lược, nhưng khả năng triển khai sẽ phụ thuộc vào ba điều kiện chính.
Thứ nhất là mô hình tài chính vận hành. Một trung tâm kết nối thương mại, đầu tư và tài chính cần bộ máy chuyên nghiệp, cơ sở dữ liệu dự án, năng lực truyền thông quốc tế, nhân sự pháp lý, nhân sự phân tích đầu tư và chi phí duy trì mạng lưới. Nếu không có nguồn lực ổn định, mô hình này dễ bị giới hạn ở các hoạt động sự kiện hoặc kết nối ngắn hạn.
Thứ hai là chất lượng nhân sự. Kết nối đầu tư trong nông nghiệp đòi hỏi đội ngũ hiểu đồng thời sản xuất, thị trường, tài chính, pháp lý, tiêu chuẩn xuất khẩu và quản trị dự án. Đây là nhóm năng lực phức hợp, khó hình thành nếu không có chiến lược nhân sự rõ ràng.
Thứ ba là kết quả thực thi. Trong lĩnh vực đầu tư và thương mại quốc tế, uy tín được hình thành thông qua các dự án đã triển khai, thương vụ đã hoàn tất, đối tác đã quay lại và giá trị thực tế tạo ra cho doanh nghiệp. Vì vậy, giai đoạn 2026–2028 sẽ là thời gian quan trọng để kiểm chứng năng lực của VFAEA trong việc chuyển hóa chiến lược thành kết quả cụ thể.
Áp lực nâng chuẩn của nông nghiệp Việt Nam đang gia tăng. Các thị trường nhập khẩu ngày càng yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, kiểm soát phát thải, an toàn thực phẩm và minh bạch chuỗi cung ứng. Cùng với đó, cạnh tranh trong khu vực ngày càng gay gắt khi nhiều quốc gia Đông Nam Á cũng đẩy mạnh xuất khẩu nông sản chế biến và nông nghiệp công nghệ cao.
Trong bối cảnh này, doanh nghiệp nông nghiệp không chỉ cần thị trường tiêu thụ, mà cần hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện hơn, bao gồm vốn, công nghệ, tiêu chuẩn, dữ liệu, logistics và năng lực tiếp cận đối tác quốc tế. Đây là dư địa để các hiệp hội ngành nghề nâng cấp vai trò từ đại diện hội viên sang tổ chức hỗ trợ phát triển thị trường.
VFAEA vì vậy phản ánh một nhu cầu có thật của ngành nông nghiệp. Tuy nhiên, thành công của mô hình sẽ không phụ thuộc vào quy mô tham vọng, mà phụ thuộc vào khả năng lựa chọn trọng tâm, xây dựng năng lực tổ chức và tạo ra kết quả có thể đo lường.
Trong giai đoạn nông nghiệp Việt Nam bước vào chu kỳ cạnh tranh mới, vai trò của các tổ chức trung gian chuyên nghiệp sẽ ngày càng quan trọng. Nếu VFAEA xây dựng được cơ chế vận hành hiệu quả, mô hình trung tâm kết nối nguồn lực có thể trở thành một mắt xích hỗ trợ quá trình nâng cấp chuỗi giá trị nông nghiệp.
Bình luận (0)