Tổng thống Donald Trump thăm “Nhà tù cá sấu” Alcatraz - một cơ sở giam giữ người di cư mới tại Trung tâm Huấn luyện và Chuyển tiếp Dade-Collier, tại Ochopee, bang Florida, ngày 1/7/2025 (Ảnh: AP)
Giam giữ kéo dài trong điều kiện tồi tệ
Anh Felipe Hernandez Espinosa, 34 tuổi, người xin tị nạn đến từ Nicaragua, đã trải qua 45 ngày tại trung tâm tạm giữ nhập cư mang tên không chính thức "Nhà tù cá sấu", nằm trong khu vực đầm lầy bang Florida. Anh kể với phóng viên AP rằng những người bị giam giữ tại đây phản ánh tình trạng giun xuất hiện trong thức ăn, nhà vệ sinh không hoạt động, nước thải tràn ra ngoài, muỗi và côn trùng xuất hiện dày đặc.
Sau đó, Hernandez bị chuyển tới một trại tạm giữ nhập cư tại căn cứ quân sự Fort Bliss ở thành phố El Paso, bang Texas, nơi anh đã bị giam thêm 5 tháng, nhưng điều kiện sinh hoạt tại đây cũng không khá hơn. Hernandez cho biết anh đã nhiều lần đề nghị được hồi hương về Nicaragua nhưng được thông báo phải chờ thẩm phán nhập cư xem xét. Sau gần 7 tháng bị giam giữ, phiên điều trần của anh mới được ấn định vào ngày 26/2.
"Nhà tù cá sấu" Alcatraz, một cơ sở giam giữ người di cư mới tại Trung tâm Huấn luyện và Chuyển tiếp Dade-Collier, tại Ochopee, bang Florida (Ảnh: AP)
Tình trạng giam giữ kéo dài ngày càng phổ biến trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, một phần do chính sách mới hạn chế việc thẩm phán nhập cư cho phép thả người trong thời gian chờ xét xử, khi các tòa án đang quá tải.
"Tôi đến Mỹ với hy vọng được bảo vệ, nhưng đã bị giam giữ suốt 6 tháng dù không phạm tội", Hernandez nói trong cuộc phỏng vấn với AP qua điện thoại từ Fort Bliss. "Thời gian chờ đợi quá dài, tôi thực sự tuyệt vọng", anh buồn bã.
Theo phán quyết năm 2001 của Tòa án Tối cao Mỹ, Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) không được giam giữ người di cư vô thời hạn, và 6 tháng được coi là giới hạn hợp lý. Tuy nhiên, số liệu của ICE cho thấy đến giữa tháng 1/2026, trong tổng số hơn 70.000 người đang bị giam giữ, có 7.252 người bị giữ quá 6 tháng, trong đó 79 người bị giam trên 2 năm. Con số này cao gấp hơn 2 lần so với tháng 12/2024, thời điểm cuối nhiệm kỳ của cựu Tổng thống Joe Biden.
Những bế tắc từ hệ thống
Theo các cố vấn pháp lý, đây không phải là những trường hợp cá biệt. Luật sư Ana Alicia Huerta, thuộc Tổ chức Hợp tác công lý cho người di cư tại California, cho biết trong chuyến thăm định kỳ một trung tâm tạm giữ ở bang California hồi tháng 1 rằng 3 người bị giam đầu tiên bà gặp đều nói họ đã ký giấy đồng ý rời Mỹ nhưng vẫn bị giữ lại.
"Họ đều nói với tôi rằng họ không hiểu vì sao vẫn bị giam, trong khi đã sẵn sàng bị trục xuất", bà Huerta cho biết, đồng thời nhấn mạnh đây là tình trạng chưa từng phổ biến như hiện nay.
Bộ An ninh Nội địa Mỹ chưa đưa ra phản hồi chính thức trước các câu hỏi về việc vì sao ngày càng nhiều người bị giam quá 6 tháng. Trong khi đó, bà Sui Cheng, Giám đốc điều hành Tổ chức Công lý cho người di cư Mỹ, cho rằng điều kiện sinh hoạt tồi tệ khiến nhiều người rơi vào tâm lý buông xuôi.
Đường vào Fort Bliss ở El Paso, Texas (Ảnh: AP)
Theo các luật sư, thời gian chờ trục xuất còn phụ thuộc vào việc quốc gia tiếp nhận có đồng ý hay không. Trong khi việc hồi hương về Mexico diễn ra thường xuyên, một số nước như Nicaragua, Colombia hay Venezuela từng từ chối hoặc trì hoãn tiếp nhận công dân.
Đáng chú ý, trong số những người bị giam nhiều tháng có cả những trường hợp đã được bảo vệ theo Công ước của Liên hợp quốc chống tra tấn, tức không thể bị trục xuất về nước gốc. Trước đây, họ thường được thả và cấp phép lao động, nhưng hiện nay điều này không còn được áp dụng rộng rãi.
Luật sư Sarah Houston, thuộc Trung tâm Bảo vệ người di cư, cho biết bà đang hỗ trợ ít nhất 3 thân chủ đã bị giam hơn 6 tháng dù đã được bảo vệ theo công ước quốc tế. Một người đến từ El Salvador đã thắng kiện từ tháng 10/2025 nhưng đến nay vẫn bị giam giữ.
Những phận người mắc kẹt
Trường hợp của anh Hernandez phản ánh rõ sự bế tắc của hệ thống. Không có luật sư đại diện, anh cho biết đã ít nhất 5 lần ký giấy đề nghị được hồi hương về Nicaragua hoặc Mexico. Một phiên điều trần dự kiến vào tháng 10/2025 bị hủy mà không có lời giải thích, và anh phải chờ nhiều tháng mới nhận được lịch mới.
Bị bắt khi đang nghỉ trưa tại công trường ở Nam Florida, Hernandez còn cho biết tình trạng dị ứng và nhu cầu ăn kiêng không gluten của mình không được đáp ứng từ tháng 11. Vợ anh bị bắt cùng thời điểm nhưng đã được thẩm phán cho phép trở về Nicaragua vào cuối tháng 8/2025.
Số liệu của ICE cho thấy đến giữa tháng 1/2026, hơn 70.000 người di cư đang bị giam giữ tại Mỹ (Ảnh: AP)
Nhiều người khác cũng rơi vào cảnh tương tự. Yashael Almonte Mejia, 29 tuổi, quốc tịch Cộng hòa Dominica, đã bị giam 8 tháng kể từ khi chính phủ Mỹ đề nghị bác đơn xin tị nạn của anh. Trong thời gian bị giam, anh kết hôn qua cuộc gọi trực tuyến và trở thành cha của một bé gái mà chưa từng được gặp mặt.
Một số trường hợp hiếm hoi tìm được lối thoát thông qua tòa án liên bang. Một người đàn ông Mexico bị giam gần 1 năm dù đã được bảo vệ theo Công ước chống tra tấn, cuối cùng được trả tự do sau khi luật sư đệ đơn kiện vì giam giữ trái pháp luật.
Tuy nhiên, với nhiều người như anh Hernandez, sự tuyệt vọng đã khiến họ sẵn sàng quay trở lại nơi từng chạy trốn. "Tôi đã trải qua quá nhiều tổn thương. Điều này thật sự rất khó khăn. Ngày nào tôi cũng nghĩ đến câu hỏi: bao giờ mình mới được ra khỏi đây", anh Hernandez nói.
Bình luận (0)