Israel tuyên bố xung đột với Iran bước vào giai đoạn “quyết định”

Trung Đông đối mặt "cú sốc" an ninh - năng lượng

Sau gần 3 tuần bùng phát, cuộc đối đầu không chỉ kéo theo thương vong và làn sóng di dời quy mô lớn, mà còn gây chấn động sâu rộng đối với thị trường năng lượng, thương mại hàng hải và an ninh khu vực.

Phát biểu ngày 14/3, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz cho rằng chiến dịch nhằm vào Iran đang bước sang một giai đoạn mang tính bản lề, song đồng thời nhấn mạnh giao tranh sẽ còn tiếp diễn "chừng nào còn cần thiết". Tuyên bố này phản ánh rõ lập trường cứng rắn của Tel Aviv trong bối cảnh các đòn đáp trả qua lại giữa các bên vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Cùng ngày, các nguồn tin an ninh cho biết Đại sứ quán Mỹ tại Baghdad, Iraq, đã bị thiết bị bay không người lái tập kích. Đây là lần thứ hai cơ sở ngoại giao này trở thành mục tiêu kể từ ngày 28/2, thời điểm Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, đẩy toàn bộ khu vực Vùng Vịnh vào một cuộc khủng hoảng quân sự nghiêm trọng với tác động lan tỏa trên phạm vi toàn cầu.

Tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), cột khói đen lớn bốc lên trên bầu trời Fujairah, nơi đặt một trung tâm dự trữ và xuất khẩu dầu mỏ quan trọng của nước này. Diễn biến xảy ra chỉ vài giờ sau khi quân đội Iran cảnh báo dân thường UAE tránh xa các khu vực cảng biển. Fujairah từ lâu giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng năng lượng khu vực, do đó mọi cuộc tập kích nhằm vào cơ sở tại đây đều làm gia tăng đáng kể lo ngại về gián đoạn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump tuyên bố lực lượng Mỹ đã tiến hành tấn công đảo Kharg của Iran, trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất của nước này, và xóa sổ mọi mục tiêu quân sự, song không nhắm trực tiếp vào các cơ sở năng lượng. Truyền thông Iran sau đó xác nhận hạ tầng dầu mỏ trên đảo Kharg không bị ảnh hưởng. Dù vậy, cuộc tấn công này có thể đánh dấu một bước ngoặt mới, khi cả hai bên đều có xu hướng gia tăng sức ép nhằm buộc đối phương phải lùi bước.

Tác động kinh tế của xung đột ngày càng hiện rõ. Giá dầu đã tăng khoảng 40% do Iran siết chặt hoạt động đi lại qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển một phần lớn dầu mỏ thế giới. Những đe dọa đối với tàu thuyền thương mại cùng các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở năng lượng vùng Vịnh đang làm dấy lên lo ngại về một cú sốc kéo dài đối với tăng trưởng và lạm phát toàn cầu. Trong bối cảnh đó, Tổng thống Trump cho biết Hải quân Mỹ sẽ sớm triển khai nhiệm vụ hộ tống tàu chở dầu đi qua Hormuz, song nhiều chính phủ vẫn thận trọng trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng chưa thể sớm chấm dứt.

Cùng với áp lực về kinh tế, khủng hoảng nhân đạo cũng ngày một nặng nề. Theo Bộ Y tế Iran, hơn 1.200 người đã thiệt mạng trong các đợt không kích của Mỹ và Israel, dù con số này chưa được xác minh độc lập. Cơ quan tị nạn Liên hợp quốc ước tính có tới 3,2 triệu người phải di dời trong nội địa Iran. Hàng loạt thành phố, khu công nghiệp và đầu mối hạ tầng tiếp tục nằm trong tình trạng báo động cao.

Nguy cơ mở rộng chiến tranh ngày càng lớn

Dù phải đối mặt với ưu thế hỏa lực vượt trội của Mỹ và Israel, Iran cho thấy họ chưa có dấu hiệu xuống thang. Trong những ngày gần đây, Tehran đã phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào ít nhất 10 quốc gia láng giềng, đồng thời tiếp tục gây sức ép với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tại Jerusalem, các phóng viên AFP ghi nhận nhiều tiếng nổ trên bầu trời sau khi quân đội Israel phát hiện tên lửa phóng đi từ Iran.

Tại Qatar, giới chức cho biết đã đánh chặn hai tên lửa trên khu vực trung tâm thủ đô Doha, đồng thời sơ tán một số khu vực trọng yếu. Trên lãnh thổ Iran, các vụ nổ lớn tiếp tục rung chuyển thủ đô Tehran và nhiều tỉnh trong ngày 14/3. Quân đội Israel cũng phát cảnh báo yêu cầu người dân rời khỏi một khu công nghiệp ở Tabriz, miền Bắc Iran, phát tín hiệu về một cuộc tấn công mới có thể xảy ra.

Trong khi đó, Tổng thống Trump mô tả Iran là bên "hoàn toàn bị đánh bại" và đang tìm kiếm một thỏa thuận, dù Washington chưa sẵn sàng xem xét. Lầu Năm Góc cho biết hơn 15.000 mục tiêu tại Iran đã bị Mỹ và Israel tập kích chỉ trong vòng 2 tuần. Một báo cáo công bố trong tuần qua cho thấy riêng 6 ngày đầu của chiến dịch đã khiến Mỹ tiêu tốn 11,3 tỷ USD và làm 13 quân nhân thiệt mạng. Những con số này cho thấy cái giá quân sự, tài chính và chính trị của cuộc chiến đang tăng nhanh.

Một điểm đáng chú ý khác là những đồn đoán ngày càng nhiều về khả năng Mỹ chuẩn bị phương án can dự sâu hơn. Truyền thông Mỹ đưa tin Lầu Năm Góc đã điều tàu đổ bộ tấn công USS Tripoli từ Nhật Bản tới khu vực, mang theo khoảng 2.500 lính thủy đánh bộ. Dù chưa có xác nhận về khả năng mở chiến dịch trên bộ, các động thái này cho thấy Washington muốn duy trì phương án răn đe và sẵn sàng cho các kịch bản mở rộng xung đột.

Không chỉ giới hạn giữa Israel và Iran, xung đột đang mở rộng thành một vòng xoáy khu vực. Thổ Nhĩ Kỳ cho biết lực lượng NATO đã bắn hạ một tên lửa đạn đạo phóng từ Iran, đánh dấu vụ đánh chặn thứ ba kể từ đầu chiến sự. 

Tại Lebanon, lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn đã gia tăng tấn công vào Israel sau cái chết của ông Ali Khamenei. Thủ lĩnh Hezbollah, ông Naim Qassem, gọi đây là "trận chiến sống còn". Đáp lại, Israel mở rộng không kích và tiến công trên bộ, khiến ít nhất 773 người thiệt mạng theo số liệu của phía Lebanon, đồng thời ban hành lệnh sơ tán buộc hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa.

Đặc biệt đáng lo ngại là thương vong đối với lực lượng dân sự và y tế. Một cuộc không kích trong đêm tại miền Nam Lebanon đã làm 12 nhân viên y tế thiệt mạng tại một phòng khám. Giới chức y tế Lebanon cho biết kể từ ngày 2/3, các đợt tấn công của Israel đã khiến 26 nhân viên cấp cứu và y tế tử vong.