Năng lực quân sự và sức mạnh kho tên lửa của Iran

Kho tên lửa - trụ cột sức mạnh quân sự của Iran

Việc Iran gần đây được cho là phóng tên lửa có tầm bắn tới khoảng 4.000 km, hướng tới mục tiêu đến căn cứ Diego Garcia của Mỹ - Anh tại Ấn Độ Dương, đã làm dấy lên nhiều câu hỏi về quy mô và năng lực thực sự của kho tên lửa Iran, vốn được đánh giá là một trong những lực lượng răn đe đáng gờm nhất khu vực.

Tên lửa đạn đạo được xem là nền tảng cốt lõi trong học thuyết quân sự của Iran. Trong hơn 2 thập kỷ qua, Tehran đã đầu tư mạnh vào phát triển một kho tên lửa quy mô lớn và đa dạng, đủ khả năng tấn công các mục tiêu trên phạm vi rộng trong khu vực.

Các đánh giá quân sự của Mỹ cho rằng Iran sở hữu hơn 3.000 tên lửa đạn đạo, trong khi nhiều nguồn tình báo khu vực ước tính con số này vào khoảng 2.500 trước khi xung đột gần đây bùng phát. Dù các số liệu cụ thể chưa được xác nhận, giới phân tích thống nhất rằng Iran hiện có một trong những kho tên lửa lớn nhất Trung Đông.

Kho vũ khí này bao gồm nhiều dòng tên lửa tầm trung như Emad, Ghadr, Sejjil, Kheibar và Khorramshahr, với tầm bắn từ 1.000 - 2.000 km, đủ khả năng vươn tới các mục tiêu chiến lược trong khu vực. Một số hệ thống mới như tên lửa siêu vượt âm Fattah được Iran tuyên bố có thể đạt tốc độ trên Mach 10, nâng cao đáng kể khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ.

Các dòng tên lửa hạng nặng như Khorramshahr có khả năng mang đầu đạn lớn, với tải trọng ước tính hơn một tấn, cho phép gia tăng sức công phá. Việc kết hợp giữa tầm bắn, tốc độ và tải trọng đã tạo nên năng lực tấn công đa tầng, giúp Iran duy trì khả năng răn đe hiệu quả.

Do hạn chế về không quân hiện đại, Iran đã lựa chọn chiến lược tập trung vào các bệ phóng di động, căn cứ tên lửa ngầm và khả năng phóng loạt lớn nhằm tạo ưu thế về số lượng. Các hệ thống này được phân tán rộng, giúp tăng khả năng sống sót trước các đòn tấn công phủ đầu.

Bên cạnh đó, Iran còn triển khai chiến lược "phòng thủ phân tán", cho phép duy trì hoạt động quân sự ngay cả khi các cơ sở chỉ huy hoặc hạ tầng bị tấn công. Hệ thống này được xây dựng dựa trên mạng lưới các đơn vị độc lập, phân tán trên nhiều khu vực.

Sức mạnh của thiết bị bay không người lái 

Bên cạnh tên lửa, thiết bị bay không người lái (drone) là trụ cột thứ hai trong sức mạnh quân sự của Iran. Trong những năm gần đây, Tehran đã phát triển hàng loạt dòng UAV phục vụ trinh sát, tấn công và tác chiến tầm xa.

Nổi bật nhất là dòng Shahed-136 - loại drone cảm tử có thể bay xa từ 1.500 - 2.500 km trước khi tấn công mục tiêu. Với chi phí sản xuất thấp hơn nhiều so với tên lửa đạn đạo, drone cho phép Iran duy trì sức ép liên tục trong các cuộc xung đột kéo dài.

Các chuyên gia cho rằng Iran có thể sản xuất hàng nghìn drone mỗi năm, với khả năng triển khai các đợt tấn công quy mô lớn, lên tới hàng trăm thiết bị cùng lúc. Ngoài ra, các dòng UAV như Shahed-129, Shahed-191 hay Mohajer còn đảm nhiệm vai trò trinh sát và tấn công chính xác. Trong thực chiến, Iran thường kết hợp drone và tên lửa để tối đa hóa hiệu quả. Drone được sử dụng để làm quá tải hệ thống phòng không, trong khi tên lửa mang đầu đạn lớn thực hiện các đòn tấn công chính.

Đóng vai trò trung tâm trong toàn bộ chiến lược này là Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Đây là tổ chức chịu trách nhiệm quản lý các chương trình tên lửa và drone, đồng thời vận hành các lực lượng mặt đất, hải quân và tình báo riêng biệt.

Lực lượng Hàng không Vũ trụ thuộc IRGC trực tiếp điều hành hoạt động sản xuất, thử nghiệm và triển khai tên lửa. Với khoảng 600.000 quân thường trực (bao gồm cả quân đội chính quy và IRGC), Iran sở hữu lực lượng quân sự quy mô lớn trong khu vực.

Ngoài ra, Iran còn có lực lượng bán quân sự Basij với hàng trăm nghìn thành viên và hàng triệu tình nguyện viên, đóng vai trò hỗ trợ hậu cần, an ninh nội địa và huy động lực lượng khi cần thiết.

Về năng lực hải quân, Iran áp dụng chiến lược phi đối xứng với các tàu tấn công nhanh, tên lửa chống hạm và drone hải quân, nhằm kiểm soát các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, giới phân tích cũng chỉ ra những hạn chế của Iran. Công nghệ tên lửa và drone của nước này chưa đạt trình độ tiên tiến như các cường quốc quân sự, với tỷ lệ thành công trong các cuộc tấn công thực tế được cho là dưới 10%, do nhiều thiết bị bị đánh chặn hoặc gặp sự cố kỹ thuật.

Dù vậy, lợi thế về số lượng và chi phí thấp vẫn giúp Iran duy trì áp lực đáng kể. Một drone Shahed có giá chỉ từ 20.000 - 50.000 USD, trong khi chi phí đánh chặn có thể lên tới hàng triệu USD mỗi lần, tạo ra sự chênh lệch lớn về kinh tế trong chiến tranh.

Trong bối cảnh xung đột hiện nay, Iran được cho là đã sử dụng hàng trăm tên lửa và hàng nghìn drone, dù cường độ tấn công gần đây có dấu hiệu giảm, có thể nhằm bảo toàn kho dự trữ. Sức mạnh quân sự của Iran được nhận định là không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở khả năng duy trì chiến tranh kéo dài, tận dụng lợi thế về số lượng, phân tán lực lượng và mạng lưới sản xuất linh hoạt.