Từ sàng lọc đến bứt phá: Doanh nghiệp Việt trước vận hội mới

Nền kinh tế Việt Nam trong năm 2025 đang bộc lộ những diễn biến với các gam màu tương phản rõ rệt.. Một mặt, những con số thống kê về số lượng doanh nghiệp thành lập mới và dòng vốn đổ vào thị trường đang vẽ nên một bức tranh phục hồi rực rỡ. Mặt khác, làn sóng doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng vọt lại là một lời nhắc nhở đanh thép về sự khắc nghiệt của quá trình tái cấu trúc thị trường. Đứng trước ngưỡng cửa năm 2026, câu hỏi đặt ra không chỉ là có bao nhiêu doanh nghiệp ra đời, mà là bao nhiêu doanh nghiệp thực sự đủ sức để sống sót và lớn mạnh trong một môi trường kinh doanh đang phân hóa dữ dội.

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy trong 11 tháng đầu năm 2025, thị trường ghi nhận gần 178.000 doanh nghiệp đăng ký mới, tăng 20,9% so với cùng kỳ năm trước. Sự gia tăng này không chỉ dừng lại ở số lượng mà còn lan tỏa sang cả quy mô vốn khi tổng vốn đăng ký mới đạt 1,75 triệu tỷ đồng. Đặc biệt, "điểm sáng" rực rỡ nhất nằm ở con số vốn bổ sung đạt 5,6 triệu tỷ đồng, tăng hơn 100% so với năm 2024. Đây là số liệu minh chứng cho việc các chủ thể chủ chốt trên thị trường đang sẵn sàng rót thêm nguồn lực vào những dự án quy mô lớn, đồng thời khẳng định niềm tin vào khả năng phục hồi của kinh tế trong dài hạn.

Cơn sốt dòng vốn và "phép thử" cho nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ

Sự bùng nổ của dòng vốn tăng thêm lên tới 197,3% từ các doanh nghiệp đang hoạt động cho thấy một xu hướng chuyển dịch quan trọng. Đó là các doanh nghiệp hiện hữu đang không ngần ngại mở rộng quy mô. Sau một giai đoạn "ngủ đông" để quan sát, các chủ thể kinh tế đã nhận thấy cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) và xu hướng tiêu dùng nội địa đang hồi phục mạnh mẽ. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn vào cấu trúc vốn, chúng ta sẽ thấy một thực tế khác, đó là vốn bình quân mỗi doanh nghiệp mới chỉ dừng lại ở mức 9,8 tỷ đồng, gần như không đổi so với năm trước.

Điều này hàm ý rằng, động lực tăng trưởng về số lượng chủ yếu vẫn đến từ nhóm doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ (SMEs). Đây là khu vực năng động nhất, nhạy bén nhất với các xu hướng mới nhưng đồng thời cũng là nhóm dễ "tổn thương" nhất trước các cú sốc thị trường. Sự phục hồi của 97,6 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động (tăng gần 37%) là minh chứng cho thấy môi trường lãi suất ổn định và chính sách hỗ trợ đã bắt đầu thẩm thấu. Thế nhưng, sự quay lại này mang tính chất cơ hội hay bền vững vẫn là một bài toán khó giải. Nhiều doanh nghiệp "tỉnh giấc" sau giai đoạn đóng băng nhưng lại phải đối mặt ngay với một mặt bằng chi phí vận hành mới, sức ép cạnh tranh từ các doanh nghiệp FDI và yêu cầu khắt khe về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh dòng vốn luân chuyển mạnh mẽ, áp lực rút lui khỏi thị trường vẫn chưa có dấu hiệu thuyên giảm. Trung bình mỗi tháng, thị trường vẫn ghi nhận khoảng 18,7 nghìn đơn vị dừng hoạt động. Việc có hơn 30,8 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể (tăng 60,1%) là một chỉ dấu cho thấy cuộc sàng lọc đang diễn ra rất quyết liệt. Điều này cũng phản ánh rằng sức chịu đựng của nhiều doanh nghiệp nội địa đã chạm ngưỡng giới hạn sau thời gian dài bị bào mòn nguồn lực tài chính và bộc lộ những hạn chế trong quản trị.

Bài toán cải cách thể chế: Khi niềm tin cần một "bệ đỡ" thực chất

Sự phân hóa rõ rệt trong bức tranh doanh nghiệp năm 2025 cho thấy, nền kinh tế đang trải qua một giai đoạn tái cấu trúc tự nhiên. Những doanh nghiệp có nội lực, tầm nhìn và khả năng ứng dụng công nghệ đang tận dụng dòng vốn mạnh để chiếm lĩnh thị trường. Ngược lại, những doanh nghiệp yếu về vốn và chậm chạp trong đổi mới đang bị đào thải với tốc độ nhanh hơn bao giờ hết. Sự phục hồi không đồng đều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc cải thiện môi trường kinh doanh một cách thực chất hơn.

TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (Cục Thống kê hiện nay) đã có những nhận định rất sâu sắc về vấn đề này. Ông cho rằng, mặc dù môi trường kinh doanh có cải thiện nhưng vẫn chưa đủ mạnh để tạo ra một niềm tin vững chắc, lâu dài cho cộng đồng doanh nghiệp. Thủ tục hành chính dù đã được cắt giảm trên giấy tờ nhưng thực tế triển khai vẫn còn nhiều nút thắt phức tạp. Chi phí tuân thủ, bao gồm cả chi phí chính thức và phi chính thức vẫn là gánh nặng lớn đè nặng lên vai các doanh nghiệp nhỏ. Một hệ thống quản trị hiện đại, minh bạch và nhất quán là điều mà giới kinh doanh đang khao khát nhất lúc này.

Cộng đồng doanh nghiệp hiện nay không chỉ mong muốn việc "thành lập dễ dàng" mà quan trọng hơn là phải được "vận hành bền vững". Một tiến trình cải cách hiệu quả phải hướng tới việc nâng cấp hệ thống bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, giảm thiểu các rủi ro từ sự thay đổi chính sách và minh bạch hóa thông tin thị trường. Nếu lượng vốn khổng lồ 5,6 triệu tỷ đồng không tìm được những "mạch dẫn" thông thoáng để đi vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, rủi ro dòng tiền chảy vào các kênh đầu cơ là rất lớn, gây ra những hệ lụy khó lường cho kinh tế vĩ mô.

Để khơi thông nguồn lực từ xuất khẩu và thu hút FDI, doanh nghiệp nội địa cần phải đủ mạnh để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong tiến trình này, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo không phải thông qua các khoản hỗ trợ trực tiếp, mà bằng cách xây dựng một hành lang pháp lý minh bạch và các chính sách hỗ trợ đồng bộ về đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ.

Bức tranh kinh tế năm 2025 với những gam màu đan xen mang đến một thông điệp rõ ràng: Việt Nam đang đứng trước vận hội lớn từ dòng vốn và niềm tin của nhà đầu tư. Tuy nhiên, nếu thiếu đi những bước đi quyết liệt trong việc cắt giảm rào cản vận hành, sự phục hồi sẽ khó có thể đạt được sự ổn định cần thiết. Chất lượng và sức sống bền bỉ của mỗi doanh nghiệp mới là thước đo thực sự cho sự lớn mạnh của nền kinh tế, thay vì chỉ đơn thuần là những con số đăng ký mới hàng tháng./.